مجسمهای که در ۲۲ بهمن سوزانده شد نماد چیست؟ / بعل؛ از خدای طوفان کنعانی تا نماد قدرت در سیاست معاصر

نام بعل در دهههای اخیر بیش از آنکه بهمثابه یک موضوع باستانشناختی مطرح شود، به صورت یک نماد فرهنگی و سیاسی در گفتمان عمومی ظاهر شده است. بعل در اصل عنوانی سامی به معنای سرور یا مالک بود که در شام باستان بر خدای طوفان و باران اطلاق میشد. اما سرنوشت تاریخی او نشان میدهد که چگونه یک خدای محلی کشاورزی میتواند در طی قرنها به نمادی از قدرت، رقابت هویتی و حتی نقد نظامهای سلطه تبدیل شود.
به گزارش صدآنلاین، این یادداشت چند موضوع را بررسی میکند: ریشه تاریخی بعل، تحول معنایی آن در سنتهای ابراهیمی، کارکرد سیاسی و نمادین آن در جهان معاصر، تصاویر مجسمه بعل و قربانی برای آن.
بعل در بافت تاریخی شام باستان
کاوشهای شهر اوگاریت در سواحل سوریه امروز، بهویژه الواح میخی موسوم به چرخه بعل، تصویری نسبتاً دقیق از جایگاه او ارائه میدهد. بعل حدّد خدای رعد و باران بود؛ نیرویی که در اقلیم مدیترانهای، مرز میان قحطی و رونق را تعیین میکرد.
ویژگیهای اصلی اسطوره بعل
فرمانروای ابر و باران
پیروز بر یَم، نماد آشوب دریایی
درگیر نبرد چرخهای با موت، نماد خشکسالی و مرگ
ضامن باروری زمین و ثبات اقتصادی جامعه
در این چارچوب، بعل تجسم قدرت حیاتبخش طبیعت بود. دین در این دوره، بهطور مستقیم با اقتصاد کشاورزی پیوند داشت. هرچه باران بیشتر، اقتدار بعل بیشتر.
از خدای محلی تا مسئله توحید
در متون عهد عتیق، بعل به عنوان رقیب الهیاتی یهوه معرفی میشود. تقابل پیامبران بنیاسرائیل با پرستش بعل، صرفاً جدال اعتقادی نبود؛ بلکه نزاعی هویتی و سیاسی نیز محسوب میشد. انتخاب میان یهوه و بعل، انتخاب میان دو نظام اجتماعی متفاوت بود.در قرآن کریم نیز در سوره صافات، دعوت قوم الیاس از بعل بهعنوان نمونهای از انحراف توحیدی ذکر شده است. الهیات اسلامی بعل را مصداق شرک تاریخی میداند و از آن برای تبیین مرز میان توحید و بتپرستی بهره میگیرد. در این مرحله، بعل از یک خدای باران به یک نماد انحراف تبدیل میشود. این تغییر معنایی اهمیت سیاسی دارد، زیرا هر جامعه توحیدی برای تثبیت هویت خود، نیازمند تعریف مرز با دیگری است.
بعل و ساختار قدرت در جهان باستان
دین در جوامع باستانی ابزار مشروعیت سیاسی بود. پادشاهانی که خود را نماینده بعل معرفی میکردند، در واقع اقتدار طبیعی را به اقتدار سیاسی پیوند میزدند. اگر باران میبارید، نشانه رضایت بعل و در نتیجه تأیید حاکم تلقی میشد. در این الگو، بعل سه کارکرد سیاسی داشت: نخست مشروعیتبخشی به سلطنت، سپس ایجاد انسجام آیینی در جامعه و در آخر توجیه نظم سلسلهمراتبی قدرت. به همین دلیل، حذف بعل از عرصۀ عمومی در جوامع توحیدی، صرفاً حذف یک بت نبود؛ بلکه بازسازی کامل نظام اقتدار بود. در جهان معاصر، بعل دیگر موضوع عبادت نیست؛ بلکه به یک نماد فرهنگی تبدیل شده است. در برخی روایتهای انتقادی، نام بعل بهعنوان استعارهای برای قدرت فاسد، سرمایهداری افسارگسیخته یا شبکههای پنهان قدرت به کار میرود.
چرا یک خدای طوفان باستانی چنین ظرفیت نمادینی پیدا کرده است؟
چند عامل را میتوان برشمرد: تصویر او با رعد و آذرخش، یادآور قدرت مهارنشدنی است. سابقۀ تاریخی او در تقابل با پیامبران، بار اخلاقی منفی ایجاد کرده است. واژۀ بعل به معنای مالک، با مفاهیم سلطه و تملک همپوشانی معنایی دارد. در نتیجه، بعل در تخیل سیاسی معاصر به نماد قدرتی که خود را مالک جهان میپندارد تبدیل شده است.
خوانش جامعهشناختی
از منظر جامعهشناسی دین، هرگاه بیاعتمادی عمومی نسبت به نخبگان افزایش مییابد، جامعه به سراغ زبان اسطورهای میرود. اسطورهها ابزار فشردهسازی مفاهیم پیچیدۀ قدرت هستند. به جای تحلیل چندلایۀ ساختار اقتصادی، نام یک نماد کهن جایگزین میشود. در این فرایند، بعل دیگر شخصیت تاریخی نیست؛ بلکه برچسبی برای نقد قدرت است. این تحول نشان میدهد که اسطورهها هرگز کاملاً از صحنۀ تاریخ حذف نمیشوند؛ بلکه شکل کارکردی آنها تغییر میکند. بعل را میتوان در سه مرحلۀ تاریخی فهمید: نخست در عصر باستان: خدای طوفان و ضامن حیات کشاورزی. دوم در سنتهای توحیدی: نماد شرک و انحراف اعتقادی و دیگر در سیاست معاصر: استعارهای از قدرت مهارنشده. اهمیت بعل نه در بازگشت آیینی او، بلکه در بازتولید نمادین اوست. هرجا مسئلهٔ قدرت، مالکیت و سلطه مطرح باشد، امکان احیای اسطورههای کهن وجود دارد.
مطالعۀ بعل به ما نشان میدهد که چگونه دین، سیاست و تخیل جمعی در طول تاریخ به یکدیگر گره خوردهاند. خدای طوفان کنعانی، اگرچه دیگر پرستش نمیشود، اما همچنان در زبان نمادین سیاست حضور دارد؛ نه به عنوان موجودی قدسی، بلکه به عنوان آینهای برای فهم نسبت انسان با قدرت. از بعل بهعنوان یک خدای واحد و با چهرۀ ثابت، مجسمۀ مشخص و استانداردی وجود نداشته است؛ چون بعل عنوانی عام به معنای سرور بوده و در مناطق مختلف شام باستان به صورتهای متفاوت تجسم یافته است. با این حال، آثار باستانشناسی متعددی وجود دارد که پژوهشگران آنها را به بعل حدّد، خدای طوفان کنعانی، نسبت میدهند.
نمونههای شناختهشدۀ باستانشناختی
۱. پیکرۀ مفرغی اوگاریت
در محوطۀ باستانی اوگاریت در سوریه، پیکرهای مفرغی متعلق به هزارۀ دوم پیش از میلاد کشف شده که مردی ایستاده را با دست برافراشته و شیئی شبیه آذرخش نشان میدهد. بسیاری از پژوهشگران این اثر را تجسم بعل حدّد میدانند.
۲. نقشبرجستههای کنعانی
در برخی نقشبرجستهها، خدایی با شاخ یا کلاهخود شاخدار و نماد رعد دیده میشود که به سنت خدایان طوفان منطقه تعلق دارد و با بعل همسانانگاری میشود.
۳. معبد بعل در بعلبک
در شهر بعلبک آثار عظیم معابد رومی باقی مانده است. هرچند ساختار کنونی مربوط به دورۀ روم است، اما این مکان پیشتر مرکز پرستش بعل در سنتهای محلی بوده است. در جهان باستان، خدایان محلی معمولاً در قالبهای متنوع و بدون یک الگوی واحد تصویری ساخته میشدند. بنابراین: یک مجسمۀ رسمی جهانی از بعل وجود ندارد بلکه چندین پیکره و نقش وجود دارد که بر اساس متنهای اوگاریتی و تطبیق نمادها به بعل نسبت داده میشود . در برخی متون عهد عتیق و نیز در یافتههای باستانشناختی کارتاژ و فنیقیه، گزارشهایی از قربانیکردن و سوزاندن نذورات وجود دارد. در برخی منابع، حتی ادعای قربانیکردن کودک مطرح شده است؛ هرچند میان پژوهشگران دربارۀ گستره و ماهیت این پدیده اختلاف نظر جدی وجود دارد. نکتۀ مهم این است که این قربانیها به خدایانی مانند بعل یا بعل حمّون نسبت داده شدهاند.
· شمشیر ۲۵ درصدی آمریکا بر گلوی تجارت ایران / کدام کشورها پشت ایران را خالی میکنند؟
· خودرویک۱ دقيقه پيش
· مجسمهای که در ۲۲ بهمن سوزانده شد نماد چیست؟ / بعل؛ از خدای طوفان کنعانی تا نماد قدرت در سیاست معاصر
· صد آنلاین۲۰ ساعت پيش
· اقتصاد نیوز۱ ساعت پيش
· نتانیاهو : توافق با ایران توافق خوبی است
· نامه نیوز۱ ساعت پيش
· تحلیلگر نظامی آمریکایی: هر حملهای یعنی نابودی اسرائیل و پایگاههای آمریکا در منطقه! + فیلم
· اکوایران۲ ساعت پيش
· جزئیات جدید و مهم از موشک خرمشهر ۴/ کابوس سه مرحلهای، یک موشک، ۸۰ هدف
· اقتصاد نیوز۵۱ دقيقه پيش
· اکوایران۱۶ ساعت پيش
· اکوایران۱ ساعت پيش
· چرا کشورهای عربی از ایران ترسیدند؟
· افکار نیوز٣ ساعت پيش
· واکنش رئیس اسرائیل به درخواست ترامپ برای عفو نتانیاهو
· اقتصاد نیوز٣ دقيقه پيش
· اعزام ناوهای آمریکایی جدید به خلیج فارس
· همشهری آنلاین۴ دقيقه پيش
· سانسور دوبارهی رئیسجمهور در صداوسیما!
· اطلاعات۵ دقيقه پيش
· ترامپ: تا هر زمانی که بخواهم با ایران مذاکره میکنم
· مشرق نیوز۵ دقيقه پيش
· ویدئوی جنجالی سازمان سیا درباره جذب جاسوس | ببینید
· همشهری آنلاین۵ دقيقه پيش
· هشدار سراسری هواشناسی/ برف، کولاک و باد شدید در راه است
· صد آنلاین۶ دقيقه پيش
· پاسخ ترامپ به سوالی درباره زمان گفت و گو با ایران
· همشهری آنلاین۷ دقيقه پيش
· همشهری آنلاین٩ دقيقه پيش
· جنجال پرونده اپستین در انگلیس؛ یک مقام دیگر استعفا کرد
· دنیای اقتصاد٩ دقيقه پيش
· بازیگر زن سینما در آیسییو بستری شد
· همشهری آنلاین۱۰ دقيقه پيش
· فشار خون بالا چه بلایی سر کلیهها میآورد؟
· صد آنلاین۱۱ دقيقه پيش
· رزمایش گسترده ارتش اسرائیل / با هدف بهرهگیری از درسهای آموخته شده در جنگ اخیر
· اقتصاد آنلاین۱۱ دقيقه پيش
· اقتصاد نیوز۱۲ دقيقه پيش
· اقتصاد نیوز۱۲ دقيقه پيش
· بارش شدید برف و باران از امروز تا دوشنبه؛ این استانها منتظر کولاک و بهمن باشند
· اطلاعات۱٣ دقيقه پيش
· نقش داماد ترامپ در پرونده مذاکره با ایران چه بود؟
· صد آنلاین۱۶ دقيقه پيش
· هرتزوگ درخواست ترامپ درباره نتانیاهو را رد کرد/ تسلیم فشارهای خارجی نخواهم شد
· دنیای اقتصاد۱۶ دقيقه پيش
· کدام دهک ها فردا منتظر کالابرگشان باشند؟
· اکوایران۱۷ دقيقه پيش
· رشیدی: استقلال نوسان زیادی دارد/ فوتبال ایران مُرده است!
· خبرگزاری تسنیم۱٩ دقيقه پيش
· پزشکیان: از مشکلاتی که مردم متحمل شدهاند صمیمانه عذرخواهی میکنیم
· خبرگزاری تسنیم۲۱ دقيقه پيش
· کالابرگ این دهکها شارژ میشود/ خبر جدید درمورد شیوه دوم کالابرگ
· اقتصاد آنلاین۲۱ دقيقه پيش
· نتایج دیدار ترامپ و نتانیاهو به روایت کارشناسان آمریکایی
· اکوایران۲۱ دقيقه پيش
· نرخ جدید محصولات ایرانخودرو اعلام شد/ لیست کامل امروز جمعه ۲۴ بهمن ۱۴۰۴
· اطلاعات۲۲ دقيقه پيش
· خروش سمنانی ها در جشن پیروزی انقلاب
· خبرگزاری تسنیم۲٣ دقيقه پيش
· اقتصاد نیوز۲۵ دقيقه پيش
· خطر بیخ گوش دونالد ترامپ/ او ٩ ماه فرصت دارد
· اقتصاد نیوز۲۵ دقيقه پيش
· این رئیس جمهور از دوهفته پیش تا کنون دیده نشده است/ امامعلی رحمان کجاست؟
· اقتصاد نیوز۲۵ دقيقه پيش
· انفجار شبانه در خیابان مولوی تهران/ ماجرا چه بود؟
· صد آنلاین۲۶ دقيقه پيش
· ویدیو/ وارد شدن سامانه جدید بارشی از شنبه
· صد آنلاین۲۶ دقيقه پيش
· رئیس سازمان سنجش: کارزاری برای به تعویق انداختن آزمون تیر ماه شکل گرفته است+ فیلم
· اکوایران۲۸ دقيقه پيش
· سانسور دوباره سخنان پزشکیان در صداوسیما!
· دنیای اقتصاد۲۸ دقيقه پيش
· قیمت انواع برنج ایرانی، هندی و پاکستانی در بازار
· اقتصاد آنلاین٣۱ دقيقه پيش
· هشدار فوری به خریداران طلا / بازار در حساسترین نقطه تاریخ خود قرار گرفت
· خودرویک٣۱ دقيقه پيش
· انسداد آزادراه قزوین-رشت به علت ریزش کوه
· باشگاه خبرنگاران٣۱ دقيقه پيش
· اکسیوس: عملکرد بایدن از ترامپ بهتر بود
· مشرق نیوز٣٣ دقيقه پيش
· اظهارات جنجالی ترامپ درباره نتانیاهو و آینده مذاکره با ایران +ویدیو
· اطلاعات٣٣ دقيقه پيش
· یک استعفای دیگر در انگلیس/ پرونده اپستین همچنان قربانی می گیرد
· اقتصاد نیوز٣۵ دقيقه پيش
· سایه سنگین جنگ بر سر اروپا/ کشورهای اروپایی برای خرید موشک های بالستیک خیز برداشتند
· اقتصاد نیوز۴۰ دقيقه پيش
· تلاش اروپا برای دستیابی به موشک بالستیک جدید
· دنیای اقتصاد۴۰ دقيقه پيش
· پیشبینی مهم درباره قیمت مسکن در اردیبهشت ۱۴۰۵/ الان خانه بخریم بهتر است یا صبر کنیم؟
· اقتصاد نیوز۴۰ دقيقه پيش
· هشدار جدی به آسیب دیدگان چشمی در حوادث اخیر
· صد آنلاین۴۱ دقيقه پيش
· بازار طلا زیر فشار؛ قیمت طلا و سکه امروز جمعه ۲۴ بهمن ۱۴۰۴ +جدول
· اطلاعات۴۲ دقيقه پيش
· درخواست ترامپ از مردم اسرائیل در خصوص نتانیاهو
· اقتصاد نیوز۴۵ دقيقه پيش
· قیمت طلا امروز جمعه ۲۴ بهمن ۱۴۰۴/ کاهش قیمت طلا
· اقتصاد نیوز۴۵ دقيقه پيش
· آخرین وضعیت جسمانی رابعه مدنی در بیمارستان
· دنیای اقتصاد۴۷ دقيقه پيش
· اقتصاد نیوز۵۱ دقيقه پيش
· ۲۵میلیون دلار برای حذف مغز متفکر نظامی +تصاویر
· افکار نیوز۶ ساعت پيش
· دو چهره شاخص اصلاحطلب آزاد شدند
· همشهری آنلاین۷ ساعت پيش
· قیمت محصولات ایران خودرو و سایپا امروز ۲۴ بهمنماه ۱۴۰۴ / افزایش سنگین قیمت خودرو ادامه دارد + جدول
· اقتصاد آنلاین۱ ساعت پيش
· پزشکیان: درست نیست درباره کسانی که جانشان را کف دستشان گذاشتند بگوییم اینها میخورند و میبرند
· افکار نیوز۲ ساعت پيش
· پزشکیان رسماً حقوقش را فاش کرد/من بهعنوان رئیسجمهور هزار دلار دریافت میکنم + فیلم
· دنیای اقتصاد۲۰ ساعت پيش
· درخواست ترامپ از مردم اسرائیل در خصوص نتانیاهو
· اقتصاد نیوز۴۰ دقيقه پيش
· اقتصاد نیوز۱۶ ساعت پيش
· ایرانخودرو قرعهکشی را کنار گذاشت؛ فروش فوری شروع شد +زمان ثبتنام
· اطلاعات۱۸ ساعت پيش
· ردیابی پولهای خارج شده از بورس | ستاک: بازار سهام نسبت به مذاکرات ایران و آمریکا کاملا محتاط است
· اقتصاد نیوز۲ ساعت پيش
· زلزله ۴.۲ ریشتری در این شهرستان
· اکوایران۲٣ ساعت پيش
· بمب خبری درباره مبلغ کالابرگ برای ۱۴۰۵ / تکلیف روشن شد
· خودرویک۱ روز پیش
· مرگ ناگهانی قهرمان بدنسازی حین تمرین
· افکار نیوز۴ ساعت پيش
· اختصاص بسته فوری پدافند هوایی
· افکار نیوز۱۸ ساعت پيش
· محل نگهداری ۴۰۰ کیلوگرم غنی شده ایران مشخص شد / گروسی: این میزان برای چند بمب هستهای کافی است!
· اقتصاد آنلاین۱۱ ساعت پيش
· جزئیات فروش بدون قرعهکشی ایرانخودرو / کدام خودرو ایرانخودرو سود بیشتری دارد؟
· اقتصاد آنلاین۱۷ ساعت پيش
· فهرست اهداف مشروع ایران در اسرائیل
· نامه نیوز۱ ساعت پيش
· افکار نیوز۲٣ ساعت پيش
· مقام آمریکایی شروط رژیم صهیونیستی برای توافق با ایران را تکرار کرد
· خبرگزاری تسنیم۵ ساعت پيش
· واکنش قوه قضاییه به خبر صدور حکم اعدام برای یک کشتیگیر +جزئیات
· اطلاعات۱۲ ساعت پيش
· ادعای جدید ترامپ درباره مذاکرات با ایران +فیلم
· افکار نیوز۶ ساعت پيش
· فوری/ ترامپ زمان تقریبی توافق با ایران را اعلام کرد
· اقتصاد آنلاین٩ ساعت پيش
· فروش وانت هیولا نوظهور و کره ای در ایران از فردا - ۲۵ بهمن ۱۴۰۴
· خودرویک۱ ساعت پيش
· فوری / خبر خوش وزیر کار برای میلیونها کارگر
· سرانه۱۶ ساعت پيش
· دنیای اقتصاد۱ روز پیش
· شرایط جدید فروش اقساطی پراید وانت بهمن ماه ۱۴۰۴ / با ماهی ۳ میلیون تومان پراید وانت بخرید+ جدول
· اقتصاد آنلاین۱٣ ساعت پيش
· ۱۰ سال گذشت| طارمی: این گل ناقابل تقدیم به ۷۵هزار عاشق
· خبرورزشی۱ ساعت پيش
· گوشت در کمال ناباوری ارزان شد - بهمن ۱۴۰۴
· خودرویک۱۶ ساعت پيش
· ورود سامانه بارشی قوی به کشور؛ آسمان این استانها از شنبه برفی و بارانی است
· اطلاعات۱۸ ساعت پيش
· حداقل حقوق کارمندان ۲۱ میلیون تومان شد + جزئیات دقیق تر
· پارس نیوز۱۴ ساعت پيش
· کمکهای ترامپ به ایران رسید + عکس
· اقتصاد آنلاین۸ ساعت پيش
· سلفی مردم با فرمانده کل سپاه/ سردار قاآنی هم آمد+ تصاویر
· اقتصاد نیوز۱ روز پیش
· آمریکا پایگاه التنف را تخلیه کرد / تأکید سنتکام بر تداوم آمادگی علیه داعش
· اقتصاد نیوز۸ ساعت پيش
· کره جنوبی مدعی شد: دختر کیم جونگ اون در مسیر جانشینی او قرار دارد
· خبرگزاری تسنیم۲ ساعت پيش
· ورود غول لوکس تویوتا به ایران / لکسوس LX۶۰۰ با قیمت میلیاردی در راه بازار
· اقتصاد نیوز۱۶ ساعت پيش
· پرواز هواپیمای غولپیکر نظامی به سمت ایران / در خاورمیانه چه خبر است؟
· اقتصاد آنلاین۱۷ ساعت پيش
· جزئیات جدید افزایش حقوق کارگران؛ موافقت نمایندگان کارفرمایی با حق مسکن ۳ میلیون و ۶۰۰ هزار تومانی
· همشهری آنلاین۲۰ ساعت پيش
· اختصاص بسته فوری پدافند هوایی؛ موشک و تجهیزات تازه در راه است
· همشهری آنلاین۱۸ ساعت پيش
· اقتصاد نیوز۲٣ ساعت پيش
· زندگی ۲۷۰ خانواده خاکستر شد و هیچکس پاسخگو نیست/ وعده وام جای خسارت واقعی را نمیگیرد
· اقتصاد نیوز۲٣ ساعت پيش
· اکوایران۱۰ ساعت پيش
· زینب سلیمانی یاد حاج قاسم را در راهپیمایی امروز زنده کرد
· بهداشت نیوز۱ روز پیش
· ستاره سابق پرسپولیس، حالا دشمن سرخها
· افکار نیوز۶ ساعت پيش
اين مطلب درفهرست عناوين مطالب-رديف: گزیده خبرها و نشـریات
