نَماز اِسْتغاثه از نمازهای مستحبی است که برای رهایی از گرفتاری‌ها و برآورده شدن حاجات در زمان سختی خوانده می‌شود.[۱] دلیل نام‌گذاری آن، خواندنش با حالت زاری و تضرع برای طلب یاری خداوند است[۲] و برای استجابت دعا بسیار مؤثر است.[۳] . دانشمندان شیعه دو نحوه استغاثه به امام زمان را ذکر نموده‌اند: 1- نماز و زیارت استغاثه: براساس مصباح کفعمی، برای استغاثه به امام زمان(عج) باید دو رکعت نماز خواند. در رکعت اول پس از سوره حمد، سوره فتح و در رکعت دوم سوره نصر خوانده می‌شود. پس از نماز، دعایی که با عبارت سَلامُ اللهِ الکامِلُ التّامُّ الشّامِلُ العامُّ…شروع می‌شود، خوانده شده و سپس حاجت طلب می‌شود. کفعمی توصیه کرده که این نماز باید در زیر آسمان (بدون سقف) و با غسل قبلی به جا آورده شود.[۱۲] . شیخ محمود عراقی، نویسنده کتاب دارالسلام، این عمل را تجربه کرده و آثار عجیبی از آن دیده است.[۱۳] . 2- نماز استغاثه به حضرت حجت‌ عج این نماز دو رکعت است و باید در زیر آسمان، بر بالای بام و با سر برهنه خوانده شود. پس از نماز، با سر برهنه، امام زمان(عج) را با عبارت «یا حُجَّةُ الْقآئِمُ» ۵۹۵ مرتبه عدد ابجد صدا زد. این نماز توسط صدر الاسلام همدانی مطرح شده و ایشان نیز آن را تجربه کرده‌ اند.[۱۴] .

نماز استغاثه که در بسیاری از منابع نقل شده،[۱۴] این نماز دو رکعتی با حمد و سوره خوانده می شود، در برخی منابع، قرائت سوره‌های فتح و نصر در رکعت ها اول و دوم نیز توصیه شده است.[۲۰] . و همچنین دعای «سلامُ اللهِ الكاملُ التّامّ» ذکر شده است.[۱۹] پس از نماز، دعایی که با عبارت «سَلامُ اللهِ الکامِلُ التّامُّ الشّامِلُ العامُّ…» شروع می‌شود، خوانده شده و سپس حاجت طلب می‌شود.

دو رکعت نماز به نیت استغاثه به امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) خوانده می‌شود. در رکعت اول بعد از سوره حمد، سوره فتح و یا هرسوره ای که خواستی خوانده می‌شود. در رکعت دوم پس از سوره حمد، سوره نصر (بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیم إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ ﴿١﴾ وَرَأَیْتَ النَّاسَ یَدْ خُلُونَ فِی دِینِ اللَّهِ أَفْوَاجًا ﴿٢﴾ فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ کَانَ تَوَّابًا ﴿٣﴾ ) و یا هر سوره ای که خواستی قرائت می‌شود. بعد از سلام نماز بگو :

سلام اللّهُ الْكامِلُ التَّامُّ الشَّامِلُ الْعامُّ، وَصَلَواتُهُ الدَّائِمَةُ وَبَرَكاتُهُ الْقائِمَةُ التَّامَّةُ عَلىٰ حُجَّةِ اللّٰهِ وَ وَ لِيِّهِ فِى أَرْضِهِ وَبِلادِهِ، وَخَلِيفَتِهِ عَلىٰ خَلْقِهِ وَعِبادِهِ، وَسُلالَةِ النُّبُوَّةِ وَبَقِيَّةِ الْعِتْرَةِ وَالصَّفْوَةِ، صاحِبِ الزَّمانِ، وَمُظْهِرِ الْإِيمانِ، وَمُلَقِّنِ أَحْكامِ الْقُرْآنِ، وَمُطَهِّرِ الْأَرْضِ، وَناشِرِ الْعَدْلِ فِى الطُّولِ وَالْعَرْضِ، وَ الْحُجَّةِ الْقائِمِ الْمَهْدِيِّ، الْإِمامِ الْمُنْتَظَرِ الْمَرْضِيِّ ، وَابْنِ الْأَئِمَّةِ الطَّاهِرِينَ، الْوَصِيِّ ابْنِ الْأَوْصِياءِ الْمَرْضِيِّينَ، الْهادِي الْمَعْصُومِ ابْنِ الْأَئِمَّةِ الْهُداةِ الْمَعْصُومِينَ .
السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مُعِزَّ الْمُؤْمِنِينَ الْمُسْتَضْعَفِينَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مُذِلَّ الْكافِرِينَ الْمُتَكَبِّرِينَ الظَّالِمِينَ؛ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مَوْلاىَ يَا صاحِبَ الزَّمانِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللّٰهِ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ فاطِمَةَ الزَّهْراءِ سَيِّدَةِ نِساءِ الْعالَمِينَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا ابْنَ الْأَئِمَّةِ الْحُجَجِ الْمَعْصُومِينَ وَالْإِمامِ عَلَى الْخَلْقِ أَجْمَعِينَ، السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مَوْلاىَ سَلامَ مُخْلِصٍ لَكَ فِى الْوَلايَةِ، أَشْهَدُ أَنَّكَ الْإِمامُ الْمَهْدِىُّ قَوْلاً وَفِعْلاً، وَأَنْتَ الَّذِى تَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَعَدْلاً بَعْدَ ما مُلِئَتْ ظُلْماً وَجَوْراً، فَعَجَّلَ اللّٰهُ فَرَجَكَ، وَسَهَّلَ مَخْرَجَكَ؛ وَقَرَّبَ زَمانَكَ، وَكَثَّرَ أَنْصارَكَ وَأَعْوانَكَ، وَأَنْجَزَ لَكَ ما وَعَدَكَ، فَهُوَ أَصْدَقُ الْقائِلِينَ وَ ﴿نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوٰارِثِينَ﴾، يَا مَوْلاىَ يَا صاحِبَ الزَّمانِ، يَا ابْنَ رَسُولِ اللّٰهِ، حاجَتِى کَذا و کَذا ( بجای کذا و کذا حاجتت را بگو ) فَاشْفَعْ لِى فِى نَجاحِها، فَقَدْ تَوَجَّهْتُ إِلَيْكَ بِحاجَتِى لِعِلْمِى أَنَّ لَكَ عِنْدَ اللّٰهِ شَفاعَةً مَقْبُولَةً وَمَقاماً مَحْمُوداً، فَبِحَقِّ مَنِ اخْتَصَّكُمْ بِأَمْرِهِ، وَارْتَضاكُمْ لِسِرِّهِ، وَبِالشَّأْنِ الَّذِى لَكُمْ عِنْدَ اللّٰهِ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ، سَلِ اللّٰهَ تَعالىٰ فِى نُجْحِ طَلِبَتِى وَ إِجابَةِ دَعْوَتِى وَكَشْفِ كُرْبَتِى.

یابن الحسن پناه امن تو شده امونم - تو سختیا آقای من نماز استغاثه ‌تو می‌‌خونم - قلب من غرقِ از التماس - الغیاث الغیاث الغیاث - تو بلا میخونم هر زمان - الامان الامان الامان - یا صاحب الزمان الغوث و الامان - یا صاحب الزمان الغوث و الامان - روح دعا روح وفا تویی دعای زیر آسمونم - ای یار ما وقت بلا نماز استغاثه تو میخونم ، نماز استغاثه تو میخونم - زندگی را بتو می‌سپاریم یا کریم یا کریم یا کریم یا کریم یا کریم - تو گرفتاریها اومدیم سیدی سیدی سیدی - یا صاحب الزمان الغوث و الامان .

امام زمان (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) فرموده‌اند: «در هنگام بلایا به ما پناه آورید.» در حقیقت به واسطه امام زمان (عجل ‌الله ‌تعالی ‌فرجه ‌الشریف) است که بلاها از شیعیان دور می‌شود و به همین دلیل ضرورت استغاثه به ایشان بسیار سفارش شده است. معجزه نماز استغاثه به امام زمان (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) دو جنبه دارد: 1- باتوجه به آنکه نماز فرصتی‌ست برای یاد و ذکر خداوند، در قلب آرامش و تسکین ایجاد می‌کند. 2- پس از آن توسل به امام حَیّ که واسطهٔ تمام فیوضات الهی است، اثر معجزه‌آسایی در استجابت دعاهایمان دارد.

از سایر فواید و معجزات این نماز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: تأثیر آن در رفع چشم زخم ، بخشش گناهان ، دفع شر ، و …

این نماز دارای سند معتبر است. از جمله که در دانشنامه حضرت مهدی (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) از آن تحت عنوان نمازهای معتبر یاد شده است و دیگر علمای بزرگ دینی از جمله سید بن طاووس، علامه مجلسی، شیخ عباس قمی، شیخ محمود عراقی، محدث نوری و علامه نهاوندی نیز خواندن نماز استغاثه به امام زمان (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) را سفارش کرده‌اند.

یکی از وظایف شیعیان نسبت به امام عصر خود، توجه به حضور ایشان و استمدادطلبی از آن مظهر تام خدا بر روی زمین است. این توجه و استعانت (استغاثه) در دوران ما که دوران غیبت کبری می‌باشد، مانند شاه‌کلیدی است که اگر اهل طلب و مدد باشیم، به راحتی در دسترس قرار گرفته تا تمام مشکلات و فراتر از آن موانع ظهور را یکی پس از دیگری برطرف کند. نماز استغاثه به امام زمان (عجل ‌الله ‌تعالی ‌فرجه‌ الشریف) مانند یک موتور محرک تأثیر به‌سزایی در منجی‌خواهی و امام‌خواهی شیعیان به صورت جمعی دارد و می‌توان این نماز را مصداق عبادتی دانست که اگرچه انجام آن مستحب است ولی به واجبی منتهی می‌شود که سرآغاز همهٔ عبادت‌ها و نیایش‌هاست.

در حقیقت نماز استغاثه به امام زمان (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) قیام در برابر طاغوت‌های درون و قعود در برابر ولی امر عادل است. در شداید، اهوال، بلایا و زمانی‌که فتنه‌ها در گرماگرم زندگی‌مان جا خوش می‌کنند، تنها امید ما به قدرتی مافوق بشری است. قدرتی که به پشتوانهٔ آن، قلعه‌ها و حصارهای قلب از تمام آنچه غیر خداست، پاک می‌شود و قلب خاضعانه و خاشعانه سر به سجدهٔ توحيد می‌گذارد، اما این نماز حیات‌بخش آداب و مقدماتی دارد که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت.

استغاثه نوح (علیه‌السلام) : حضرت نوح، هنگام گرفتار شدن به طوفان و در برابر قومش که منکر رسالت الهی او بودند، به درگاه خدا استغاثه و تقاضای کمک و پیروزی کرد: ونوحًا اِذ نادی مِن قَبلُ فَاستَجَبنا لَهُ فَنَجَّینهُ واَهلَهُ مِنَ الکَربِ‌العَظیم . [۴۶] . از جمله «الکَربِ العَظیم» استفاده می‌شود که ندای‌ نوح(علیه‌السلام) ندای عادی و عاری از استغاثه نبوده‌است [۴۷] . فدعا ربّه أنّی مَغلوب فَانتصِر، او به‌درگاه پروردگار عرضه داشت:من مغلوب (این قوم طغیانگر) شده‌ ام. انتقام مرا از آن‌ها بگیر . [۴۸] . در این آیه نیز از جمله «اَنّی مَغلوب فَانتصِر» آمیخته بودن دعای نوح (علیه‌السلام)با‌استغاثه استفاده می‌شود. [۴۹] . استغاثه‌های حضرت‌ نوح (علیه‌السلام) سرانجام نتیجه بخشید و خداوند وی را بر قومی که منکر رسالتش بودند، با‌غرق‌کردن آن‌ها پیروز کرد.[۵۰] .

استغاثه حضرت ایّوب در طول زندگی خویش به بیماری شدید و طولانی دچار شد و به از دست دادن فرزندان و اموال مبتلا‌ گردید. وی در این حال به درگاه خدا استغاثه‌کرد و خداوند، استغاثه و دعای او را اجابت فرمود و سلامتی، عافیت، فرزندان و اموالش را به وی بازگردانید [۵۱] . واذکر عبدنا أیّوب إذنادی ربّه‌... و‌به یاد بیاور بنده ما ایّوب را هنگامی‌که پروردگارش را خواند‌... [۵۲] [۵۳] . در این آیات، ندای حضرت ایّوب با استغاثه همراه بوده است. [۵۴] .

استغاثه حضرت یونس هنگامی که در برابر مقاومت قوم متکبّرش به ستوه آمد و از آن‌ها فاصله گرفت، نشانه‌های عذاب الهی بر آن قوم نمایان شد. آنان در این حال به راستی توبه کردند و عذاب الهی برطرف شد. حضرت یونس در قعر دریا در دل ماهی به وحدانیّت خداوند ندا داد و رفع گرفتاری خویش را از خدا خواستار شد، [۵۵] . ... ‌ولا‌تَکُن کَصاحِبِ الحوتِ اِذ نادی وهُوَ‌مَکظُوم ... و مانند صاحب ماهی (یونس) مباش (که در تقاضای مجازات قومش شتاب کرد و گرفتار مجازات ترک اَولی شد) در آن زمان که با‌نهایت اندوه خدا را خواند . [۵۶] . همان‌گونه که خداوند در پی استغاثه یونس در شکم ماهی او را نجات داد، مؤمنان را نیز هنگامی‌که به درگاه خدا استغاثه کنند و او را بخوانند از رنج و بلا‌ می‌رهاند. [۵۷] . از دیگر مواردی که در قرآن به استغاثه تصریح شده، استغاثه پدر و مادر مؤمن به درگاه الهی، برای هدایت فرزند خود به راه راست و دوری وی از انحراف و بی‌ایمانی است: وهُما یَستَغیثانِ اللّهَ ویلَکَ ءامِن اِنَّ وَعدَ اللّهِ حَقٌّ‌... [۵۸] .