خُطبه فدکیه یا خطبة لُمَّة : پس ازبی ‌نتیجه ماندن دادخواهی فاطمه س نزد ابوبکر، فاطمه به مسجد پیامبر رفت و خطبه‌ای را در جمع صحابه خواند. فاطمه(س) در این سخنرانی که به خطبه فدکیه مشهور است[۴۹] از غصب خلافت گفت و سخن ابوبکر که پیامبران ارث نمی‌گذارند را تکذیب کرد که طبق چه قانونی او را از ارث پدر محروم کرده است؟! آیا آیه‌ای از قرآن چنین گفته است؟! و سپس او را به دادگاه خداوند در روز رستاخیز واگذار کرد و یاران پیامبر را به پرسش گرفت چرا در مقابل این ستم‌ها ساکت نشسته ‌اند. فاطمه(س) گفت که آنچه آنان (ابوبکر و اطرافیانش) کرده‌اند، شکستن سوگند است و در پایان خطبه، ننگ کار آنان را جاودانی و سرانجام آن را دوزخ خواند.[۵۰] .

بنا بر روایاتی که در صحیح بخاری از صحاح اهل‌سنت نقل شده است حضرت فاطمه س از ابوبکر و عمر ناراحت شد و تا زمان شهادت بر آن دو غضبناک بود.[۵۱] . روایات دیگری نیز با همین مضمون از اهل‌سنت نقل شده است.[۵۲] نقل شده است ابوبکر و عمر برای جلب رضایت فاطمه(س) تصمیم گرفتند با او دیدار کنند؛ اما فاطمه نپذیرفت. آنان سپس با واسطه قراردادن امام علی ع با فاطمه دیدار کردند. حضرت فاطمه(س) در این دیدار این حدیث بضعه را که پیامبر درباره شأن و جایگاه او گفته بود یادآور شد و از آنان راضی نشد.[۵۳] .

پس از رحلت پیامبر ص ، دهکده فدک، به دست خلفا افتاد و در میان آنها دست به دست شد. البته برخی خلفا از جمله عمر بن عبدالعزیز اموی و مأمون عباسی، فدک یا درآمد حاصل از آن را به فرزندان فاطمه دادند هر چند که خلفای بعدی آن را پس گرفتند.

درباره این واقعه آثاری به زبان عربی و فارسی نوشته شده است از جمله آنها کتاب فدک فی التاریخ اثر سید محمدباقر صدر است که با رویکرد تحلیلی نوشته شده است. صدر در این کتاب، مطالبه فدک را به نقطه آغاز نهضت حضرت فاطمه(س) علیه حاکمیت و یکی از مراحل دفاع او از امامت تحلیل کرده است.

فدک در دوران امویان و عباسیان نیز در دست خُلفا بود و فقط در برخی دوره‌هابرای مدتی به فرزندان فاطمه بازگشت: دوران خلافت عمر بن عبدالعزیز اموی[۶۸] . دوران سفاح عباسی.[۶۹] . دوران مهدی عباسی.[۷۰] البته بنا بر برخی منابع، امام کاظم(ع) فدک را از مهدی عباسی مطالبه کرد، اما مهدی عباسی از بازگردان آن خودداری نمود. [۷۱] . دوران خلافت مأمون عباسی.[۷۲] . پس از مأمون، به دستور متوکل عباسی فدک به وضعیت قبل از دستور مأمون بازگشت.[۷۳] به گفته مجلسی کوپائی در کتاب «فدک از غصب تا تخریب»، بیشتر کتاب‌های تاریخی ماجرای فدک را بعد از متوکل ذکر نکرده‌اند.[۷۴] دِعبِل خُزاعی درگذشت ۲۴۶ق پس از برگرداندن فدک به اولاد فاطمه(س) شعری سرود که مصرع اول آن چنین است : اَصْبَحَ وَجْهُ الزَّمانِ قَدْ ضَحِکاً - بِرَدَّ مَأْموُنُ هاشِمَ فَدَکاً . برچهره زمان لبخند شادی نشست، آنگاه که مأمون فدک را به بنی‌هاشم برگردانید.[۷۵] . همچنین محمدحسین کمپانی از عالمان شیعه نیز چنین سروده است: طعمهٔ زاغ و زغن شد میوهٔ باغ فدک - نالهٔ طاوس فردوس برین شد بر فلک[۷۶] .

خُطبه فدکیه یا خطبة لُمَّة خطبه حضرت فاطمه س در مسجدالنبی که در اعتراض به غصب فدک ایراد شد. ابوبکر پس از رسیدن به خلافت‌ با انتساب روایتی به پیامبر اکرم(ص) مبنی بر اینکه پیامبران از خود ارث نمی‌گذارند، دهکده فدک را که پیامبر(ص) به فاطمه(س) بخشیده بود، به نفع خلافت مصادره کرد. فاطمه(س) پس از بی‌ثمر بودن دادخواهی‌اش به مسجد پیامبر رفت و خطبه‌ای ایراد کرد که به خطبه فدکیه مشهور شد. او در این خطبه بر مالکیتش درباره فدک تصریح کرد. همچنین به دفاع از حق علی(ع) درباره خلافت پرداخت و مسلمانان را به‌خاطر سکوت در مقابل ستم به اهل‌بیت(ع) سرزنش کرد. خطبه فدکیه مجموعه‌ای از معارف را در زمینه‌های خداشناسی، معادشناسی، نبوت و بعثت پیامبر اکرم ص، عظمت قرآن، فلسفه احکام و ولایت دربردارد. متن این خطبه در منابع شیعه و اهل‌سنت نقل شده است. برخی از فقیهان و دانشمندان شیعه از جمله سید عزالدین حسینی زنجانی، حسینعلی منتظری، مجتبی تهرانی، ناصر مکارم شیرازی، خلیل کمره‌ای و محمدتقی مصباح یزدی بر این خطبه شرح نوشته‌اند. خطبه فدکیه مواضع سیاسی حضرت فاطمه س علیه نظام حاکم و سرزنش مصادره‌کنندگان فدک و خلافت را دربردارد.[۱] در این خطبه بر ایجاد وحدت در جامعه اسلامی و دوری از تفرفه و نفاق، ذیل پذیرش امامت و ولایت اهل‌بیت(ع) تأکید شده است.[۲] این خطبه به دلیل دربرداشتن مجموعه‌ای از معارف در زمینه‌های توحید، معاد، نبوت و بعثت پیامبر اکرم(ص)، عظمت قرآن، فلسفه احکام و ولایت،[۳] از نفیس‌ترین میراث‌های دینی حضرت فاطمه(س) معرفی شده است.[۴] . همچنین هم‌تراز دانستن خطبه فدکیه با خطبه‌های امام علی(ع) از نظر فصاحت و بلاغت[۵] و استفاده از شاخصه‌های منطقی مشهور در فن خطابه، از دلایل اهمیت این خطبه دانسته شده است[۶] از این‌رو ابن‌طیفور آن را در کتاب بلاغات النساء جزو سخنرانی‌های دارای بلاغت و فصاحت معرفی کرده است.[۷] . از خطبه فدکیه برای اثبات جواز مشارکت زنان مسلمان در اجتماعات سیاسی استفاده می‌شود.[۸] همچنین از گزارشِ نحوه حضور فاطمه برای ایراد خطبه استفاده‌هایی شده است: مانند اینکه: حجاب مانع از حضور زن در عرصه‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی نیست، لباس فاطمه آن‌قدر بلند بود که روی پایش را می‌پوشاند و به هنگام راه رفتن روی زمین کشیده می‌شد، حضرت فاطمه رسول الله ص را از نظر فکری، معنوی و حتی رفتاری الگوی خود قرار داده بود.[۹] . به گفته عبدالله جوادی آملی، از مراجع تقلید شیعه، خطبه‌هایی مانند خطبه حضرت زهرا(س) باید به عنوان درس رسمی در حوزه‌های علمیه تدریس شود.[۱۰] . خطبه فدکیه با حمد و توصیف خدا آغاز می‌شود و بعثت پیامبر ص را یادآور می‌شود و سپس به نزدیکی امام علی ع با پیامبر(ص) و سروری وی در میان اولیای الهی و شجاعت‌های بی‌نظیر وی در دفاع از پیامبر(ص) و اسلام اشاره می‌کند و صحابه را به دلیل اینکه پس از درگذشت وی پیرو شیطان شده و نفاق در میان آنها آشکار شده است و حق را رها کرده‌اند، سرزنش می‌کند. در این خطبه همچنین به واقعه غصب خلافت اشاره شده و سخن ابوبکر که پیامبران ارث نمی‌گذارند، مخالف آیاتی از قرآن معرفی می‌شود. فاطمه(س) در این خطبه ابوبکر را به دادگاه خداوند در روز رستاخیز واگذار می‌کند و اصحاب و یاران پیامبر را مخاطب قرار می‎‌دهد که چرا در مقابل این ستم‌ها ساکت نشسته‌ اند. وی می‌گوید که آنچه آنها کرده‌اند، شکستن پیمانشان با رسول خداست و در فراز پایانی خطبه، ننگ کار آنان را جاودانی و سرانجام آن را دوزخ می‌داند.[۳۳] .

فدک یا باغ فدک کجاست؟ - آیا فدک ویژه‌ی پیامبر است؟ - آیا پیامبر فدک را به فاطمه بخشید؟ - آیا حضرت زهرا علیها سلام در زمان حیات پیغمبر اختیار فدک را دست گرفت؟ - غصب فدک چگونه اتفاق افتاد؟ - آیا حضرت زهرا علیها سلام پس از غصب فدک، حق خویش را مطالبه کرد؟ - واکنش امیر المومنین نسبت به غصب فدک چه بود؟ - طرحی نو، خطبه فدکیه - عکس باغ فدک حضرت زهرا - ماجرای مطالبه فدک - اعطای فدک از سوی پیامبر به حضرت فاطمه - روایت ابوسعید خدری - روایت ابن‌عباس - روایت امام صادق - مراحل مطالبه فدک از سوی حضرت زهرا - مطالبه فدک به‌صورت حضوری به‌عنوان هدیه - روایت از امام صادق - روایت مالک بن جعونه -روایت جعفر بن محمد - روایت ابی‌بکر بن عمرو - روایت موسی بن عقبه - روایت هشام بن محمد - مطالبه فدک به‌صورت حضوری با ادعای میراث -