اطعام مؤمنین در روز غدیر
“وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَىٰ حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا” (سوره انسان، آیه ۸) “و غذا را با وجود دوست داشتنش، به مسکین و یتیم و اسیر میدهند.” آیه اطعام هشتمین آیه از سوره انسان[۱] به موضوع بخشش و ایثار اشاره دارد.[۲] این آیه، بنابر نظر مفسران شیعه[۳] و برخی از مفسران اهلسنت،[۴] در شأن اهلبیت ع نازل شده است. به گفته ناصر مکارم شیرازی، علمای شیعه بر این باورند که تمام یا هجده آیه از سوره انسان (آیات ۵ تا ۲۲) در شأن اهلبیت(ع) و در مدینه[۵] نازل شده است.[۶] علامه امینی نیز در کتاب الغدیر، از ۳۴ عالم اهلسنت نام برده که روایاتی در خصوص نزول این آیات درباره امام علی ع ، حضرت فاطمه س و حسنین ع نقل کردهاند.[۷]
https://media.hawzahnews.com/old/fa/Original/1396/06/14/IMG08592912.jpg
https://iqna.ir/files/fa/news/1400/5/3/2122986_376.jpeg
واژه «اطعام» ۱۴ مرتبه در قرآن ذکر شده[۵] و در مواردی این عمل به خداوند نسبت داده شده است.[۶] در برخی آیات از اطعامکنندگان ستایش [۱۵] . و از کسانی که اطعام نمیکنند یا دیگران را به اطعام تشویق نمیکنند، نکوهش شده است.[۱۶] [۱۷] [۱۸] . پذیرایی حضرت ابراهیم ع از مهمانانش، که در قرآن نیز به آن اشاره شده است، نشاندهنده اهمیت این عمل است.[۷] او بهدلیل غذادادن به نیازمندان، لقب خلیلالله دوست خدا را دریافت کرد.[۸] . برای اطعام، ثواب فراوانی در روایات بیان شده و پیامبر ص آنرا از بهترین اعمال معرفی کرده است. ولیمه، مهمانی، عقیقه، افطاری و نذری از انواع اطعام است. شیعیان بیشتر در ماه رمضان، ایام مُحرّم، فاطمیّه، اربعین و دیگر مناسبتهای مرتبط با اهلبیت ع اطعام میدهند. پیشینه این رفتار را به سیره اهلبیت(ع) و اطعام زائران کعبه حتی قبل از اسلام برگرداندهاند. اطعام به معنای خوراندن و غذا دادن است.[۱] قرآن آن را از مصادیق احسان و انفاق[۲] معرفی کرده است؛ پیامبر(ص) در آغاز رسالت و در ماجرای یوم الدار خویشان خود را اطعام نمود[۱۸] و اهلبیت ع در جریان شفای بیماریِ حَسَنین، سه روز روزه گرفتند، اما هر سه روز هنگام افطار با اینکه خود گرسنه بودند، مسکین و یتیم و اسیری را اطعام کردند.[۱۹] . امامان شیعه نیز برای نزول برکات الهی، به انجام آن توصیه کردهاند.[۴۵] . امام رضا ع [۲۰] و امام سجاد ع [۲۱] همواره بخشی از غذای خود را برای فقرا جدا کرده و روزانه نیازمندی را اطعام میکردند. اطعام همسایه [۲۲] و رساندن غذا به خانوادههای داغدار تا سه روز از سنتهای مهم اسلامی است.[۲۳] چنانچه پیامبر(ص) بعد از شهادت جعفر بن ابیطالب به فاطمه(س) فرمود تا سه روز برای اسماء بنت عُمَیس همسرِ جعفر غذا ببرند[۲۴] . اطعامِ مؤمنین و شیعیان نسبت به دیگران ثواب بیشتری دارد.[۲۷] . امام علی(ع) با وجود سادگی غذای خود، مردم را با نان و گوشت اطعام میکرد.[۲۹] . برخی مفسران با استناد به آیه ۳۶ سوره حج، اطعام را عملی متبرک دانستهاند که چون به نام خدا و اهلبیت(ع) انجام میشود، خوردن آن نیز مستحب است.[۳۱] . ریشهٔ سنت «اطعام» به زمان حضرت اسماعیل ع نسبت داده شده است؛ زمانی که قبایل اطراف کعبه، برای قدردانی از تلاش او در تکمیل بنای کعبه، هدایا و قربانیها آوردند و طبق روایت، به او وحی شد که شتران هدیهشده را قربانی و زائران را اطعام کند.[۴۶] گفته شده این سنت در نسل او ادامه یافت و حتی مکانهایی برای پخت و توزیع غذا در مکّه ایجاد شد.[۴۷] همچنین در برخی گزارشها آمده که تُبَّعْ، حاکم یمن، پس از پوشاندن کعبه، مردم را اطعام کرد.[۴۸] . اطعام از مصادیق انفاق و احسان است. اسلام برای حفظ حرمت انسانها و ایجاد تعادل اقتصادی در جامعه، صاحبان ثروت را ملزم کرده که بخشی از اموال خود را برای تأمین هزینه زندگی و رفعگرسنگی نیازمندان اختصاص دهند: وفی اَمولِهِم حَقٌّ لِلسّائِلِ والمَحروم.[۲۳] . آیات ۲۴ـ۲۶ سوره ذاریات [۲۸] [۲۹] که به داستان پذیرایی حضرت ابراهیم علیه السلام از مهمانان خود پرداخته بیانگر خصلت مهماننوازی اوست؛ گفتهاند: وی هنگام تناول غذا به دنبال مهمان میگشت تا او را با خود شریک کند، از همین رو آن حضرت را ابوالضیفان یعنی پدر مهمانان میگفتند.[۳۰] . آیات ۸ـ۲۲ سوره انسان[۳۲] به نقل شیعه و سنّی درباره حضرت علی و فاطمه و فرزندانشان حسن و حسین علیهم السلام نازل گردیده[۳۳] [۳۴] [۳۵] [۳۶] . و بیان کننده اطعام خالصانه و خداپسندانه ایشان است که بدون هیچ چشمداشتی و فقط برای رضای خداوند انجام گرفت و خدای متعالی به پاکی و خلوص عمل ایشان گواهی داده است: و یُطعِمونَ الطَّعامَ عَلی حُبِّهِ مِسکینـًا و یَتیمـًا واَسیرا اِنَّما نُطعِمُکُم لِوَجهِ اللّهِ لانُریدُ مِنکُم جَزاءً و لا شُکورا . در ادامه، آیات ۱۰ـ۲۲ سوره انسان[۳۷] . نیز از پاداشهای الهی در مقابل این عمل مقبول و نیکوکارانه خبر میدهد. اطعام در این آیات[۳۸] . از نوع اطعام واجب نیست، زیرا اطعامکنندگان خود به آن نیاز داشتند: عَلی حُبِّهِ. اطعام در چنین موقعیّتی که با تحمّل سه روز گرسنگی همراه بود حاکی از اوج ایثار اطعامکنندگان از نظر اخلاق و رفتار و دلیل بر خلوص و فداکاری ایشان است. در روایات بر مواردی از اطعام، مانند اطعام روزهدار و اطعام در عروسی، بازگشت از سفر حجّ، خرید منزل و ختنه و عقیقه فرزند تأکید شده است.[۴۰] [۴۱] [۴۲] [۴۳] [۴۴] [۴۵] . قرآن کریم بر اطعامِ نیازمند که در قحطی دچار سختی و گرسنگی شده اصرار ورزیده، یتیم و مسکین را از مصادیق بارز نیازمندان میداند: اَو اِطعـمٌ فی یَوم ذی مَسغَبَه یَتیمـًا ذا مَقرَبَه اَو مِسکینـًا ذا مَترَبَه. [۴۶] . شایسته است طعام دهنده، هم اطعام را دوست داشته باشد و هم از آنچه دوست میدارد به دیگران بخوراند[۴۹] [۵۰] . ویُطعِمونَ الطَّعامَ عَلی حُبِّهِ... [۵۱] . لَن تَنالوا البِرَّ حَتّی تُنفِقوا مِمّا تُحِبّونَ . [۵۲] . سزاوار است در اطعام نیازمندان، آنان که احتیاج بیشتری دارند در اولویت باشند و به هنگام سختی و قحطی، بیشتر مورد توجّه قرار گیرند، چنان که آیات ۸ سوره انسان[۵۵] [۵۶] . بر اطعام نیازمندان در روزهای سخت زندگی و گرسنگی تأکید میکند: اَو اِطعـمٌ فی یَوم ذی مَسغَبَه یَتیمـًا ذا مَقرَبَه اَو مِسکینـًا ذا مَترَبَه . بر پایه روایتی از پیامبراکرم صلی الله علیه وآله هر کس گرسنه ای را در روز قحطی اطعام کند خداوند او را از دَرِ مخصوص وارد بهشت میکند[۵۷] [۵۸] ؛ نیز اطعام مسلمانان در روز سختی، از اسباب مغفرت شمرده شده است. [۵۹] [۶۰] [۶۱] [۶۲] . اطعام مؤمن؛ [۱۰۹] . اطعام به بازماندگان میّت تا سه روز؛ [۱۱۰] . اطعام در عروسی، ولادت و ختنۀ فرزند، [۱۱۱] . و نیز هنگام عقیقه کردن برای او به ده نفر مؤمن یا بیشتر؛ [۱۱۲] . اطعام گوشت قربانی به فقرا؛ [۱۱۳] . اطعام بعد از ساختن یا خریدن منزل، پس از بازگشت از مکّه [۱۱۴] . و اطعام برده به شیرینی پس از خریدن او، مستحب است. [۱۱۵] . در روایات، پاداش دنیوی اطعام، زیاد شدن روزی [۱۲۲] [۱۲۳] [۱۲۴] ، دفع و رفع بلاها و بیماریها [۱۲۵] [۱۲۶] [۱۲۷] ، ایجاد محبّت [۱۲۸] و... دانسته شده است. از امام صادق ع نقل شده است، روز غدیر به اطعام الطعام نامگذاری شده است.[۴] . از امام رضا ع نقل شده، ثواب اطعام روز غدیر معادل ثواب اطعام جمیع انبیا و صدیقین است و از شیعیان خواسته بهاندازه توان خود در اطعامدهی غدیر شرکت کنند. در حدیثی به اطعامدهی روز غدیر در کنار روزهداری، عیدی دادن و صله رحم سفارش شده است.[۱۱] . در روایتی از امام رضا ع از شیعیان خواسته شده بهاندازه توان و امکانات خود در اطعام غدیر مشارکت کنند.[۱۲] . در روایتی که از امام رضا ع نقل شده ثواب اطعام مؤمن در روز غدیر بهاندازه ثواب اطعام همه انبیا و صدیقین ذکر شده است؛[۱۴] . در خطبهای از امام علی ع در روز غدیر که امام رضا(ع) آن را نقل کرده آمده است: هرکس در عید غدیر به مؤمنی افطاری دهد، گویی ۱۰ فِئام را افطاری داده است. "وهر فئام را معادل صدهزار نبی و صدیق و شهید معنا کرده است". امام همچنین ایمن ماندن از کفر و فقر از جانب خداوند را برای اطعامدهنده ضمانت کرده است.[۱۵] . در روایات به اطعام نیازمندان،[۱۶] مؤمنان،[۱۷] برادران دینی[۱۸] و نیز افطاری به روزهداران[۱۹] در روز غدیر سفارش شده است .
https://fa.imamali.net/wp-content/uploads/2025/06/etam.jpg
امام صادق (ع) فرمود: غذا دادن به یک مومن در روز عید غدیر ثواب اطعام یک میلیون پیامبر و صدیق (در راس آنها خود ائمه معصومین) و یک میلیون شهید (در راس آنها حضرت عباس و شهدای کربلا) و یک میلیون فرد صالح در حرم خداوند را دارد. (بحار ج۶ ص ۳۰۳)
و در جای دیگر ایشان فرمودند: غذا دادن به یک نفر در این روز مانند غذا دادن به همه پیامبران و صدیقان است. (مفاتیح الجنان ص۵۰۰) به گونه ای که امام صادق (ع) اصلاً این روز را روز اطعام الطعام نامیدند. (بحار ج۹۵ ص۳۲۳) .
امام صادق (ع) در رابطه با آمرزش گناهان در این روز نیز می فرمایند: عید غدیر روزی است که خداوند دو برابر تعداد رهاشدگان از آتش جهنم در ماه مبارک رمضان و شب قدر و شب عید فطر از آتش جهنم رها می کند و گناه ۶۰ سال را می بخشد. (بحار ج ۹۴ ص۱۱۹) . همچنین ایشان می فرمایند: «... و انه الیوم الذى اقام رسول الله (ص) علیا (ع) للناس علما و ابان فیه فضله و وصیه فصام شکرا لله عزوجل ذلک الیوم و انه لیوم صیام و اطعام و صلة الاخوان و فیه مرضاة الرحمن، و مرغمة الشیطان. (وسائل الشیعه ۷: ۳۲۸، ضمن حدیث. ۱۲) .
امام صادق (ع) فرمود: عید غدیر، روزى است که رسول خدا (ص)، على (ع) را به عنوان پرچمدار براى مردم برافراشت و فضیلت او را در این روز آشکار کرد و جانشین خود را معرفى کرد، بعد به عنوان سپاسگزارى از خداى بزرگ آن روزه را روزه گرفت و آن روز، روز روزه دارى و عبادت و طعام دادن و به دیدار برادران دینى رفتن است .
امام رضا (ع) در فضیلت این عمل فرمود: من اطعم مؤمنا کان کمن اطعم جمیع الانبیاء و الصدیقین؛ (بحارالانوار، ج 95، ص. 322) کسى که مؤمنى را در روز غدیر غذا دهد، مانند فردى است که تمام پیامبران و صدیقین را غذا داده است.
امیرالمومنین علی (ع) ثواب اطعام یک نفر در شب عید غدیر را برابر با ثواب اطعام یک میلیون پیامبر دانسته؛ ثوابی که برای اطعام در هیچ زمان دیگری ذکر نشده است،
https://www.delgarm.com/eid-ghadir-feeding.a240022
امام رضا علیه السلام در یکی از سخنان نورانی خود پاداش اطعام مؤمنان در روز عید غدیر را اینگونه بیان کردند. عن أبی الحسن الرضا(ع) فی فضل یوم الغدیر: وَ مَنْ أَطْعَمَ مُؤْمِناً كَانَ كَمَنْ أَطْعَمَ جَمِيعَ الْأَنْبِيَاءِ وَ الصِّدِّيقِين. امام رضا(ع) فرمود: هرکس در روز غدیر به مؤمنی غذا بدهد، مانند کسی است که به تمام انبیا و صدیقین غذا داده باشد. (اقبال الاعمال، ج1،ص465)
اين مطلب درفهرست عناوين مطالب-رديف: شرح واقعه غدیر ، روزعیدغدیر
