طبق قاعده نفی سبیل، مقاومت در همه ابعاد و عوامل تسلط کفار بر مسلمین واجب است؛ از جمله:

اقتصادی: همان گونه که قوام زندگی فردی و خانوادگی هر شخص، تدبیر در معیشت و هوشیاری در تعاملات اقتصادی است، قوام زندگی جامعه اسلامی‌نیز مبتنی بر این ذکاوت و هوشیاری است. امور اقتصادیِ جامعه اسلامی‌باید در اختیار کسانی باشد که حفظ و قوام این جامعه هدف آنها باشد و توانمندی لازم برای این مهم را داشته باشند. کسانی که امور اقتصادی جامعه اسلامی‌را بر عهده می گیرند، اگر عملکردشان منجر به وابستگی به دشمنان و کافران گردد، یا سفیه هستند و ضعف در عقلانیت دارند و یا فاسد و خائن اند.(رشید رضا، ۱۹۹۰م، ج۱۱،ص۲۲۶) خداوند می فرماید: اقتصاد عامل قیام و مقاومت شماست و باید آن را حفظ کنید و به دست سفیهان جامعه ندهید. (نساء۵)[۱۸] .

سیاسی و اجتماعی: خداوند می‌فرماید: بگو من فقط به شما یک اندرز می‌دهم که دو به دو یا به تنهایی برای خدا قیام کنید و به پا خیزید.(سبأ۴۶)[۱۹]

روشن است که در اینجا «قیام» به مفهوم روی پا ایستادن نیست، بلکه به معنای روی آوردن به ارشاد و اصلاح و سازندگی انسانها با گفتگوی روشنگرانه و به اندیشه و تفکر واداشتن آنان و نیز اندیشیدن در مورد خویش است؛ زیرا سرچشمه هر دگرگونی مطلوب و یا تحمل ناپسند و نامطلوب، دگرگونی در اندیشه و باورها و از پی آن دگرگونی در عمل کرده است؛ و بدان دلیل است که حق، تنها در پرتو اندیشه ی درست و مناظره روشنگرانه و هدفدار و حق‌جویانه برای انسانِ حق‌طلب نمایان می‌گردد. (طبرسی، ۱۴۰۸ق، ج۸ ص۲۲۵)

در جای دیگر، قرآن کریم خط مشی سیاسی را به گونه ای دیگر بیان می دارد و می گوید: اى كسانى كه ایمان آورده اید! [در برابر دشمن] آماده باشید [اسلحه خود را برگیرید] و گروه گروه [به جهاد] بیرون روید یا به طور جمعى روانه شوید. (نساء۷۱)[۲۰] . در این آیه خداوند در عرصه سیاسی و نظامی، برای در امان ماندن از شر دشمن آماده باش کامل اعلام می دارد. خذوا حذرکم یعنی آماده دفع شر دشمن باشید. این آمادگی مستلزم شناخت حالات و استعدادها و قوت و ضعف و تعداد و توافقات و اختلافات دشمن و راه مقابله و مقاومت در برابر آنهاست.(مراغی، ۱۳۶۵ق، ج۵، ص۸۷)

بر این اساس، سیاست و برنامه ریزی های اجتماعی باید بر مبنای حفظ دین و اعتقاد و مقابله با دسیسه های همه جانبه دشمن باشد.

نظامی: از جمله ابعادی که واجب است جامعه اسلامی‌خودکفا و بی نیاز از غیر باشد بعد نظامی‌است؛ زیرا هیچ گاه از نظر نظامی‌در امنیت نخواهد بود و همیشه باید برای مقابله نظامی‌با دشمنان آماده باشد و اینکه هیچ چیز مانند آمادگی برای جنگ نمی تواند مانع جنگ شود؛ (مراغی، ۱۳۶۵ق،ج۱۰،ص۲۵) زیرا وقتی دشمن آمادگی طرف مقابل را برای مقابله ببیند به خود اجازه جنگ نخواهد داد. خداوند می فرماید: و هر چه در توان دارید از نیرو و اسبهاى آماده بسیج كنید تا با این [تداركات] دشمن خدا و دشمن خودتان و [دشمنان] دیگرى را جز ایشان كه شما نمى ‏شناسیدشان و خدا آنان را مى ‏شناسد بترسانید و هر چیزى در راه خدا خرج كنید پاداشش به خود شما بازگردانیده می‌شود و بر شما ستم نخواهد رفت.(انفال۶۰)[۲۱] . و نیز می فرماید: اى كسانى كه ایمان آورده‏ اید در برابر دشمن آماده باشید (اسلحه خود را برگیرید) و گروه گروه (به جهاد) بیرون روید یا به طور جمعى روانه شوید (نساء۷۱)[۲۲] . همانگونه که در بالا گفته شد این آیه لزوم آمادگی مقابله نظامی‌را نیز بیان می کند.(مراغی، ۱۳۶۵ق، ج۵، ص۸۷)

یکی از اهداف مهم مقاومت بازدارندگی است. بازدارندگی به معنای مجموعه‌ای ازتدابیراست که هدف آن اقناع دشمن نسبت به این امر است که اگر بخواهد وارد جنگ، اقدام اقتصادی یا اقدام سیاسی علیه نظام اسلامی شود ضرر خواهد کرد و دریابد که خسارت این کار، از سود احتمالی آن برای دشمن بیشتر است. (لطیفی پاکده، بی تا، ص 34؛ کتاب-خانه دیجیتال نور). قرآن کریم واژگان: “دفاع”و “اعتداء به مثل” را برای بازگوکردن مقاومت با هدف بازدارندگی به کار برده است.

خداوند متعال در قرآن کریم به پاداش مقاومت مومنین در برابر کفار وعده‌های مختلفی داده است که بخشی از آنها عبارتند از:

الف. پیروزی و یاری خداوند : به بیانات مختلف به مومنین و مقاومت پیشگان وعده پیروزی داده شده است. در آیه ای از قرآن آمده است: و سستى نورزید و اندوهگین نباشید چرا كه شما اگر مؤمن باشید، برترید (آل‌عمران ۱۳۹)[۴۸] . یعنی اگر به صدق وعده یاری الهی ایمان دارید شما برتر و پیروز خواهید بود.(قرطبی، ۱۳۸۴ق،ج۴،ص۲۱۷) و همچنین در آیه دیگر نیز آمده: اى كسانى كه ایمان آورده‏ اید اگر خدا را یارى كنید یاریتان مى كند و گامهایتان را استوار مى دارد (محمد۷)[۴۹] . نتیجه یاری رساندن به خداوند، یاری شدن از جانب خدا را در بر خواهد داشت و همانا هدف از مقاومت حفظ تعادل و ثبات است و خداوند وعده ثبات قدم را داده است و وعده الهی حق است(غافر۷۷)[۵۰] پس مقاومت کنندگان در راه حق بنابر وعده الهی پیروزند.

ب. شکست دشمن : خداوند سبحان برای ایجاد روحیه مقاومت و استواری ایمان مسلمانان می فرماید: هرگز به شما آسیب سخت نتوانند رسانید مگر آنکه شما را اندکی بیازارند، و اگر به کارزار شما ایند از جنگ خواهند گریخت و از آن پس هیچ وقت منصور نخواهند بود. (آل‌عمران۱۱۱)[۵۱] . یعنی اگر مومنین به مقاومت خود ادامه دهند خواهند دید که صبر دشمن بسیار کمتر از آن است که تصور می کردند و آنها به زودی از معرکه خواهند گریخت و یارای مقابله را نخواهند داشت. (فخرالدین رازی، ۱۴۲۰ق، ج۸،ص۳۲۷)

ج. رهایی از عذاب دردناک : از دیگر وعده های الهی به جهادگران و مقاومت کنندگان راه دین و ایمان، رهایی از عذاب جهنم است. خداوند می فرماید: اى كسانى كه ایمان آورده‏ اید آیا می خواهید شما را به تجارتى راه نمایی کنم كه شما را از عذابى دردناك مى ‏رهاند به خدا و فرستاده او بگروید و در راه خدا با مال و جانتان جهاد كنید این [گذشت و فداكارى] اگر بدانید براى شما بهتر است (صف۱۰ و ۱۱) [۵۲] . این آیات، مقاومت و جهاد را یک تجارت پرسود برشمرده که بالاترین نفع آن رهایی از عذاب دردناک جهنم و اهوال روز قیامت است و ترک آن منجر به گرفتاری در آن عذاب است.(ابن عاشور، ۱۹۸۴ق، ج۲۸،ص۱۷۳)

د. رهایی از ترس و اندوه : به فرموده پروردگار عالم کسانی که در راه خدا در برابر دشمن ایستادگی می نمایند نه غم دنیا را دارند و نه غم آخرت را؛ زیرا طبق وعده خداوند از تمام اسباب ترس در روز قیامت ایمنی دارند و به سبب پاداش بزرگی که در انتظار ایشان است غم از دست دادن کالای فانی دنیا را ندارند. در این باره خداوند می فرماید:كسانی كه گفتند پروردگار ما خداست سپس ایستادگی كردند فرشتگان (هنگام مرگ) بر آنان نازل می شوند (می گویند) نترسید و غم مخورید و بشارت باد شما را به آن بهشتی كه به شما وعده داده می شد.» (فصلت۳۰)[۵۳] . (فخرالدین رازی، ۱۴۲۰ق، ج۲۷، ص۵۶۱)

هـ . بهشت جاودان : بعد از آنکه خداوند ترس و اندوه را از مقاومت کنندگان منتفی دانست، بهشت جاوید را منزلگاه ایشان خوانده است؛ بهشتی که هر آنچه خواهند در آن بیابند و خطاب به ایشان می فرماید: … بشارت باد شما را به آن بهشتی كه به شما وعده داده می شد.» در زندگى دنیا و در آخرت ما دوستان شما هستیم و هر چه دلهایتان بخواهد در [بهشت] براى شماست و هر چه خواستار باشید در آنجا خواهید داشت (فصلت۳۰ و ۳۱) [۵۴] .

و. اجر بی نهایت : از دیگر آثار صبر و مقاومت، وعده اجر بی انتهای الهی است. خداوند در وصف صابرین فرموده است: صابران اجر و پاداش خود را بی حساب دریافت می‏دارند. (زمر۱۰)[۵۵] . اینکه اجر ایشان را با وصف بغیر حساب آورده است نشان از تفضل ویژه الهی به صابرین است. (فخرالدین رازی، ۱۴۲۰ق، ج۲۶،ص۴۳۱)

دفاع: بر اساس آیه 251 سوره مبارکه بقره: «وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْض‏» دفاع برای پاکی زمین از فساد و بر اساس آیه 40 سوره مبارکه حج « وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوامِعُ وَ بِيَعٌ وَ صَلَواتٌ وَ مَساجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرا» دفاع برای تحفظ از عبودیت خدا و مراکز عبادی است. برخی دفاع را امری غريزی دانسته که به وسيله آن تجاوز دفع می‌شود تا زمين را تباهى فرا نگیرد. بر این اساس هدف دفاع به معنای مقاومت در برابر دشمن بازدارندگی است. برخی از مفسران، مراد از دفاع در این آیه را، جهاد برای دفع فساد، بازدارندگی و خشکاندن ریشه و سرچشمه فساد دانسته (ابن ابی حاتم، 1419ق، ج‏2، ص‌481) و برخی نوشته است: دفاع بعضی از مردم از بعضی، مفسد را از فکر فساد (جنگ و تجاوز) باز می‌دارد. (ابن عاشور، بی تا، ج‏2، ص‌480). با این بیان، دفاع با هدف پیش‌گیری از فساد فی الارض (بقره: 251)، حفظ اماکن مقدس از تخریب و نجات سرزمین‌های اسلامی از دست دشمن (حج: 40) است.

مقابله به مثل: مقابله به مثل یکی از راه‌های بسیار موثر در بازدارندگی از تجاوز و جنایت است. از این رو قرآن کریم در آیه194 سوره مبارکه بقره، به مقابله به مثل فرمان داده است؛ «فَمَنِ اعْتَدى‏ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى‏ عَلَيْكُم‏»؛ «پس هركس بر شما تعدّى كرد، شما نيز به مثل آن بر او تعدّى كنيد». بسیاری از مفسران از جمله: بیضاوی (بیضاوی، 1418ق، ج1، 128)، ذیل آیه 194 سوره بقره، ابوحیان اندلسی، (اندلسی ، 1420ق، ج2، صص 249 و 250) و ابن کثیر (ابن کثیر، 1419ق، ج‏1، ص‌390) به عمومیت مقابله به مثل در هر شرایط و موردی اذعان کرده‌اند. برخی مانند زحیلی با بیان ثبات و دائمی بودن مقابله به مثل آن را به شرائطی مانند تقوی، فضیلت، حقوق شهروندی و انسانی مقید دانسته است». (زحیلی، 1418ق، ج2، ص‌180).