جنگ رمضان یا جنگ تحمیلی سوم به جنگ مشترک ایالات متحده آمریکا و اسرائیل با ایران اشاره دارد که با حملات آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش/۱۰ رمضان ۱۴۴۷ق به مناطقی از ایران از جمله بیت رهبری آغاز شد. در این جنگ، شماری از مسئولان ارشد سیاسی و نظامی ایران از جمله سید علی خامنهای رهبر وقت ایران، سید عبدالرحیم موسوی، محمد پاکپور، علی شمخانی، عزیز نصیرزاده، سید اسماعیل خطیب و علی لاریجانی به شهادت رسیدند.
در ۹ اسفند ۱۴۰۴، آمریکا و اسرائیل حملات هوایی گستردهای را علیه ایران انجام دادند که منجر به کشته شدن سید علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، و آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران شد.
اهداف جنگ، نابودی برنامه هستهای ایران جهت دفع تهدیدات و جلوگیری از ساخت سلاح هستهای، از بین بردن توان نظامی و موشکی و دریایی، تغییر نظام سیاسی، کنترل و تصاحب منابع نفتی ایران و اجرای طرح اسرائیل بزرگ بیان شده است. برخی از مقامات آمریکا همچون کاملا هریس، معاون رئیس جمهور سابق آمریکا، اسرائیل را عامل جنگ و فشار اسرائیل بر آمریکا را علت جنگ دانستهاند.
در واکنش به این حملات، نیروهای مسلح ایران، عملیات وعده صادق ۴ را با استفاده از موشکها و پهپادها علیه اهدافی در سراسر سرزمینهای اشغالی و پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای منطقه غرب آسیا آغاز کردند. تنگه هرمز نیز مسدود شد.
جنگ رمضان پیامدهای مختلف اقتصادی، سیاسی، و نظامی برای منطقه غرب آسیا و جهان در پی داشت. تقویت اتحاد ملی و حس وطندوستی میان ایرانیان، اختلال در عرضه انرژی و افزایش شدید قیمت آن در سطح جهانی، سقوط و کاهش ارزش بازارهای مالی جهانی، اختلال در حمل و نقل هوایی و دریایی، شکست هیمنه نظامی آمریکا و نمایش قدرت ایران در عرصه منطقه و بینالملل و نگرانی مردم جهان از پیامدهای اقتصادی و سیاسی جنگ و تأثیر آنها بر زندگیشان ازجمله آن پیامدها به شمار میروند. به گزارش تحلیلگران و کارشناسان از جمله بیش از یکصد کارشناس حقوق بینالملل در آمریکا، رژیم صهیونیستی و آمریکا در حملات خود به ایران، بارها قوانین و حقوق بینالمللی را نقض کرده و مرتکب جنایت جنگی شدند.
در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش، با میانجیگری پاکستان، آتشبس دو هفتهای میان ایران و آمریکا برقرار شد. براساس اطلاعیه شورای عالی امنیت ملی ایران، پذیرش پایان جنگ از سوی ایران منوط به پذیرش اصول مطرحشده در طرح دهمادهای این کشور ازجمله کنترل ایران بر تنگه هرمز، توقف جنگ علیه تمام گروههای مقاومت و لغو تحریمهای ایران در مذاکرات نهایی است. در ۲۲ فروردین ۱۴۰۵ش، با میانجیگری دولت پاکستان، مذاکراتی در اسلامآباد میان ایران و آمریکا برگزار شد که به نتیجه و توافقی نرسید. روز اول اردیهبشت، رئیسجمهور آمریکا آتشبس را به صورت یکطرفه تمدید کرد.
بسیاری از تحلیلگران و مقامات کشورهای مختلف معتقدند آمریکا و اسرائیل به هیچ یک از اهداف خود در جنگ رمضان ازجمله تغییر نظام سیاسی، توقف برنامه هستهای و ازبین بردن نیروی موشکی و دریایی ایران نرسیده است. ازاینرو، جنگ رمضان و آتشبس را موجب شکست و افول اعتبار و قدرت نظامی آمریکا و در مقابل، سبب ارتقای جایگاه و اعتبار ایران به عنوان یک قدرت بزرگ جهانی دانستهاند.
زمینه و چرایی جنگ
جنگ رمضان، جنگ تحمیلی سوم یا دفاع مقدس سوم با حملات آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش/۱۰ رمضان ۱۴۴۷ق/۲۸ فوریه ۲۰۲۶م به مناطقی در تهران، از جمله بیت رهبری آغاز شد. مقامات آمریکا[۱] و اسرائیل[۲] اهداف متعددی برای آغاز جنگ اعلام کردند ازجمله نابودی برنامههای هستهای جهت دفع تهدیدات و ساخت سلاح هستهای،[۳] از بین بردن توان موشکی و نظامی ایران،[۴] نابودی نیروی دریایی ایران،[۵] بیثباتسازی سیاسی، تغییر نظام حکومتی، تجزیه ایران، تصاحب و کنترل منابع نفت ایران،[۶] تسلیم بیقید و شرط ایران در برابر آمریکا[۷] و از بین بردن توانایی ایران در حمایت و اعمال قدرت در خارج از مرزهایش(حمایت از محور مقاومت).[۸] بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در پیام ویدئوییای تصریح کرد که فراتر از نابودی برنامههای هستهای و موشکی ایران، اسرائیل میخواست نظام ایران را نیز نابود کند.[۹] برخی از مقامات آمریکایی همچون کاملا هریس، معاون رئیس جمهور سابق آمریکا،[۱۰] و مدیر مستعفی مرکز ملی مبارزه با تروریسم،[۱۱] اسرائیل را عامل جنگ دانسته و گفتهاند آمریکا به دلیل فشار نخستوزیر اسرائیل وارد جنگ شد.
عبدالملک بدرالدین، رهبر انصارالله یمن، هدف از حمله به ایران را اجرای طرح اسرائیل بزرگ و هدف نهایی را تثبیت سلطه اسرائیل بر ملتهای منطقه بیان کرده است.[۱۲] برخی تحلیلگران و مقامات همچون کاملا هریس، معاون رئیس جمهور سابق آمریکا،[۱۳] نیز آغاز جنگ را تلاش رئیسجمهور آمریکا برای انحراف افکار عمومی از پرونده جفری اپستین دانستهاند. همچنین گفته شده نتانیاهو و صهیونیستها، با در اختیار داشتن اسنادی از ترامپ در پرونده اپستین، وی را تحت فشار قرار دادند تا درگیری با ایران را آغاز کند.
برخی مقامات آمریکا همچون مدیر مستعفی مرکز ملی مبارزه با تروریسم[۱۴] و مدیر سابق سازمان سیا، ادعاهای رئیسجمهور آمریکا برای آغاز جنگ را دروغ خوانده و معتقدند ایران هرگز تهدید هستهای و موشکی علیه امنیت آمریکا محسوب نمیشده است. وزارت خارجه روسیه نیز با اشاره به اینکه انرژی هستهای حق مسلم ایران است، تصریح کرده آژانس بینالمللی انرژی اتمی هیچ مدرکی مبنی بر انحراف انرژی هستهای ایران به سمت تولید سلاح هستهای ثبت نکرده است.[۱۵] به گزارش خبرگزاری بیبیسی نیز ارزیابیهای گوناگون از جمله ارزیابیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی نشان میدهد که هیچ شاهد و مدرکی بر نزدیک بودن ایران به تولید بمب اتمی وجود ندارد.[۱۶] ایران عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) بوده و همواره به صراحت گفته است در پی تولید و توسعه سلاحهای هستهای نبوده و هدف از برنامه غنیسازی اورانیوم، صلحآمیز و در حوزه انرژی، پزشکی و کشاوری است.[۱۷]
حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، همزمان و در میانه مذاکرات هستهای ایران و آمریکا صورت گرفت.[۱۸] برخی تحلیلگران، همزمانی آن را نشانهای از جنگطلبی آمریکا ارزیابی کردهاند.[۱۹] وزیر امنیت ملی رژیم صهیونیستی نیز مذاکرات را پوششی برای حمله برنامهریزی شده از چهاره ماه پیش به ایران و ترور رهبر آن دانسته بود. پیش از آغاز جنگ، سید علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در واکنش به اظهارات رئیسجمهور آمریکا درباره تسلیم ایران، با استناد به سخن امام حسین(ع) مبنی بر مثل من با مثل یزید بیعت نمیکند، بر عدم سازش با دشمن تأکید کرد.[۲۰] مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، مذاکره با ایرانیان را به دلیل باور آنان به ظهور امام مهدی(عج) غیرمؤثر خوانده بود.
جنگ رمضان در ادامه درگیریهای پیشین اسرائیل و آمریکا با ایران رخ داد، از جمله:
حمله اسرائیل به ایران در خرداد ۱۴۰۴ش که به شهادت ۱۱۰۰ تن از جمله تعدادی از فرماندهان نظامی و دانشمندان هستهای انجامید.
حمله آمریکا به تأسیسات هستهای ایران و ادعای انهدام آنها.[۲۱]
ناآرامیهای دی ۱۴۰۴ش در ایران که با حمایت و پشتیبانی آمریکا سازماندهی شد و به کشتهشدن ۳۱۱۷ نفر انجامید.[۲۲]
آمریکا این جنگ را «عملیات خشم حماسی» (Operation Epic Fury) نامیده است.[۲۳] .
ترور آیتالله خامنهای و شهیدان جنگ رمضان
در روز نخست جنگ رمضان آیتالله خامنهای، رهبر وقت جمهوری اسلامی ایران، و تعدادی از فرماندهان نظامی ایران از جمله سید عبدالرحیم موسوی، رئیس ستادکل نیروهای مسلح، محمد پاکپور، فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، عزیز نصیرزاده، وزیر دفاع، و علی شمخانی مشاور رهبر ایران، با حملات مسقیم موشکی آمریکا و اسرائیل به شهادت رسیدند. علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، سید اسماعیل خطیب، وزیر اطلاعات، علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه، سید کمال خرازی، رئیس شورای راهبردی روابط خارجی، غلامرضا سلیمانی، رئیس سازمان بسیج مستضعفین، سید مجید خادمی، رئیس سازمان اطلاعات سپاه، و غلامرضا رضائیان، رئیس سازمان اطلاعات فراجا، از دیگر شهدای این جنگ بودند.[۲۵]
بنا بر گزارش رئیس سازمان پزشکی قانونی ایران، تا ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ش، ۳۳۷۵ نفر از مردم ایران به شهادت رسیدند که ۴۹۶ تن از آنان زن و ۲۵۵ نفر کودک زیر ۱۲ سال بودند.[۲۶] همچنین به گزارش وزارت بهداشت لبنان، در فاصله ۱۱ اسفند ۱۴۰۴ تا ۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ش، ۲۴۹۶ لبنانی شهید و ۷۷۲۵ تن زخمی شدند.[۲۷]
جنایتهای جنگی آمریکا و اسرائیل و نقض قوانین بینالمللی
به گزارش تحلیلگران و کارشناسان از جمله بیش از یکصد کارشناس حقوق بینالملل در آمریکا،[۲۸] رژیم صهیونیستی و آمریکا در حملات خود به ایران، بارها مرتکب جنایت جنگی شده و قوانین و حقوق بینالمللی را نقض کردهاند. برخی از این جنایتها و نقضها از این قرار است:
ترور رهبر ایران: پوتین رئیسجمهور روسیه، ترور رهبر ایران را نقض شرمآور تمام هنجارهای اخلاقی و حقوق بینالمللی توصیف کرد.[۲۹] چین نیز آن را نقض حاکمیت و امنیت ایران و پایمال کردن اصول منشور سازمان ملل و هنجارهای روابط بینالملل شمرد.[۳۰]
نقض تمامیت و حاکمیت ارضی ایران: براساس ماده ۲ منشور سازمان ملل، استفاده از زور یا تهدید علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی یک کشور ممنوع است.[۳۱] گفته میشود این ممنوعیت شامل هرگونه تجاوز به تمامیت ارضی و استقلال سیاسی کشورها است.[۳۲] طبق منشور سازمان ملل، استفاده از زور فقط در حالت دفاع از خود یا با مجوز شورای امنیت سازمان ملل مشروع است.
حمله آمریکا به ناوشکن دنای ایران که در مسیر بازگشت از رزمایش صلح میلان ۲۰۲۶م و در آبهای بینالمللی و مهمان نیروی دریابی هند بود.[۳۳] ناوشکن دنا در رزمایش صلح میلان ۲۰۲۶م و در وضعیت غیرجنگی قرار داشت و اخطاری هم دریافت نکرده بود.[۳۴] در این حمله ۱۰۴ ملوان شهید و ۳۲ تن زخمی شدند.[۳۵]
ترور دانشمندان و فرهنگیان ایرانی و حمله به مراکز آموزشی همچون دانشگاهها و مدارس. به گزارش مرکز اطلاعرسانی و روابط عمومی وزارت آموزش و پرورش ایران، ۳۴۴ دانشآموز و معلم در حملات آمریکا و اسرائیل شهید شدند.[۳۶] در حمله آمریکا به مدرسه شجره طیبه میناب، ۱۵۶ نفر شهید[۳۷] و ۹۵ تن زخمی شدند که طبق اعلام سازمان یونسکو، «نقض شدید قانون بشردوستانه» بود. سازمان ملل و شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد نیز آن را محکوم کردند. در جنگ رمضان ۳۲ دانشگاه همچون امیرکبیر، علم و صنعت، شهید بهشتی و صنعتی شریف مورد حمله موشکی قرار گرفته و آسیب دیدند.[۳۸] ۹۶۸ مرکز فرهنگی و آموزشی و اداری نیز در جنگ رمضان آسیب دیده یا تخریب شدند.[۳۹]
حمله به مراکز درمانی و بهداشتی مانند بیمارستانها، مراکز دارویی، انیستیتو پاستور، ساختمان هلال احمر، و خودروهای امدادی که نقض حقوق بینالمللی و بشردوستانه و نیز کنوانسیونهای ژنو شمرده شده است. در جنگ رمضان، ۳۶۰ مرکز درمانی و بیمارستان و داروخانه، ۱۷ مرکز هلال احمر، ۴۹ پایگاه اورژانس و بیش از ۴۰ آمبولانس آسیب دیده یا تخریب شدند.
آسیب یا تخریب بیش از ۱۳۲ مورد از آثار تاریخی و فرهنگی ایران در اثر حملات آمریکا و اسرائیل همچون کاخ گلستان و سعدآباد و مؤسسه انستیتو پاستور در تهران، میدان نقش جهان در اصفهان، قلعه فلکالافلاک در لرستان، آرامگاه باباطاهر در همدان و حسینیه اعظم در زنجان.[۴۰]
حمله به مناطق مسکونی و کشتار غیرنظامیان که جنایت جنگی و مخالف قوانین بینالمللی محسوب میشود.[۴۱] در میان بیش از ۳۰۰۰ شهید ایرانی جنگ، ۴۹۶ زن و بیش از ۲۵۰ کودک وجود دارد.[۴۲] بیش از ۳۴ هزار ایرانی نیز مجروح شدند.[۴۳] به گزارش هلال احمر ایران، ۱۰۰ هزار واحد مسکونی و ۲۳ هزار و ۵۰۰ واحد تجاری در جنگ آسیب دیدهاند.[۴۴] طبق ماده ۵۲ و ۵۴ پروتکل الحاقی اول به کنوانسیونهای ژنو (۱۹۷۷)، حمله به مراکز غیرنظامی ممنوع است.[۴۵]
بمباران زیرساختهای انرژی، نفتی و فولادی و مراکز صنعتی ایران از سوی آمریکا و اسرائیل مانند جزیره خارک، میدان گازی پارس جنوبی، انبارهای نفتی، کارخانههای پتروشیمی، کارخانه فولاد مبارکه اصفهان و فولاد خوزستان، نیروگاههای برق، پلها و ریلها و ... که نقض حقوق بینالملل و کنوانسیونهای ژنو و مصداق تروریسم دولتی و جنایت جنگی شمرده شده است.[۴۶]
حمله به تأسیسات هستهای ایران ازجمله نیروگاه هستهای بوشهر و آب سنگین اراک که تحت پادمان آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار دارد و مغایر با حقوق بینالملل، منشور ملل متحد، شورای امنیت سازمان ملل، قطعنامههای شورای حکام آژانس و کنفرانس عمومی آژانس تلقی میشود.[۴۷]
رادیو بینالمللی فرانسه، ویرانی هدفمند زیرساختهای حیاتی یک کشور را شهرکُشی نامیده و آن را مخالف قوانین بینالمللی دانسته است.[۴۸] تهدید به نابودی و تخریب زیرساختهای حیاتی نیز نقض آشکار قوانین اساسی بینالمللی و جنایت جنگی دانسته شده و چنین تهدیدی تهدید به نسلکشی توصیف شده که بر پایه اساسنامه «دادگاه کیفری بینالمللی رُم» جرم شمرده میشود.[۴۹] رئیس جمهور آمریکا تهدید کرده بود که تمدن ایران را به گونه بازگشتناپذیر از میان خواهد برد یا ایران را به عصر حجر بازمیگرداند.[۵۰] سازمان عفو بینالملل و برخی از سناتورهای آمریکایی نیز این تهدیدها را جنایت جنگی خواندهاند.[۵۱]
ایران پس از هشدارهای لازم به آمریکا و اسرائیل در مورد حمله به زیرساختها و تأسیسات و پس از حمله به زیرساختهایش، به این حملات پاسخ داد و به زیرساختها و تأسیسات اسرائیل و کشورهای منطقه که از آنها به ایران حمله شد، حمله کرد که گفته شده از جنبه نظامی، حق دفاع مشروع ایران تحت منشور ملل متحد و حقوق بینالملل شمرده میشود.[۵۲]
جنگ رمضان واکنشهای متعدد و گوناگونی را در پی داشت که برخی از آنها عبارتند از:
نیروهای مسلح ایران در پاسخ به حملات آمریکا و اسرائیل، با اجرای عملیات وعده صادق ۴ و طی یکصد مرحله و موج عملیات موشکی و پهبادی، اهدافی را در سرزمینهای اشغالی و پایگاهها و منافع مرتبط با آمریکا و رژیم صهیونیستی در کشورهای امارات، بحرین، قطر، عراق، کویت، عربستان سعودی و اردن مورد حملات موشکی و پهبادی قرار دادند. گروههای مقاومت اسلامی مانند حزبالله لبنان،[۵۳] مقاومت اسلامی عراق[۵۴] و انصارالله یمن[۵۵] نیز در حمایت از ایران در جنگ مشارکت داشتند. سید علی خامنهای، رهبر شهید ایران، پیش از جنگ در بهمن ۱۴۰۴ش هشدار داده بود که در صورت حمله آمریکا به ایران، جنگ منطقهای رخ خواهد داد.[۵۶]
مسدود کردن تنگه هرمز توسط ایران
ایران در واکنش به تحولات نظامی، محدودیتهایی بر تردد برخی کشتیها در تنگه هرمز اعمال کرد و تنگه را مسدود کرد.[۵۷] تهدیدهایی درباره بستن تنگه بابالمندب نیز مطرح شد. این اقدامها با توجه به اهمیت این گذرگاهها در انتقال انرژی، بازتاب گستردهای در سطح بینالمللی داشت. گفته میشود حدود ۲۰ درصد نفت[۵۸] و ۳۰ درصد گاز مایع جهان[۵۹] و ده درصد نیز از تنگه باب المندب عبور میکند. تنگه هرمز یکی از مهمترین گذرگاههای آبی تجارت جهانی انرژی و کالا به شمار میرود و افزون بر نفت و گاز، بسیاری از کالاهای اساسی جهان همچون مواد کشاورزی و پتروشیمی از آن عبور میکند و اقتصاد بسیاری از کشورهای جهان نیز وابسته به آن است.[۶۰]
اين مطلب درفهرست عناوين مطالب-رديف: جنگ باآمریکاواسرائیل
