آثارانصاف : آثار و پیامدها برای انصاف آثار و برکاتی در حوزه فردی و اجتماعی در دنیا و آخرت معرفی شده است. آسایش و راحتی،[۳۳] افزایش رزق و روزی، خردمندی، تاخیر اجل،[۳۴] بهشت،[۳۵] رهایی از عذاب دنیا،[۳۶] ایجاد دوستی و رفع اختلاف،[۳۷] محبت،[۳۸] کسب عزت الهی[۳۹] و کسب منزلت اجتماعی،[۴۰] از جمله آثاری است که برای رعایت انصاف برشمرده شده است. مراعات انصاف و جانب‌داری از حق در شؤونات مختلف زندگی، آثار و برکات دنیوی و اُخروی متعددی را برای شخص به دنبال خواهد داشت که آگاهی از این آثار ضمن ترغیب افراد به اکتساب این خصلت انسانی اسلامی، آنان را از اهمیت و جایگاه ویژۀ این فضیلت ایمانی بیش ازپیش آگاه می‌سازد. برخی ازمهمترین این آثار، برکات وپیامدهاعبارتند از: رسیدن به مكارم اخلاق : مردی خدمت رسول خدا (صلی‌ الله ‌علیه‌ وآله‌ و‌سلم) رسيد و گفت: مرا از مكارم اخلاق آگاه كن. پيامبر اكرم (صلی ‌الله ‌علیه ‌وآله‌ و‌سلم) فرمود: مكارم اخلاق عبارت است از: عفو كردن كسی كه به تو ستم كرده است. پيوند با كسی كه از تو بريده است. بخشش به كسی كه تو را محروم كرده است. حق‌گويی گرچه به ضرر خودت باشد. [۳۶] . مومن واقعی : پيامبر اكرم (صلی ‌الله ‌علیه ‌وآله‌ و‌سلم) يكی از نشانه ‌های مومن واقعی را انصاف دانسته و می‌فرماید: كسی كه با فقير، همدردی كند و درباره مردم با انصاف باشد مؤمن واقعی است. [۳۷] . وسيله كسب عزّت : امير مؤمنان علی (علیه ‌السلام) می‌فرماید: هر كس با مردم به انصاف رفتار كند خداوند بر عزتش بيفزايد . [۳۸] . بهترين اعمال : امام صادق (علیه‌ السلام) می‌فرماید: بالاترين اعمال سه چيز است: رعايت انصاف نسبت به مردم تا آن‌جا كه هر چه برای خود دوست داری برای آنان نيز دوست بداری. مواسات نمودن با برادرت در مال، ياد خدا در هر حال.... [۳۹] . وسيله قرب به خدا : امام صادق (علیه ‌السلام) می‌فرماید: سه دسته ‌اند كه در روز قیامت از ديگران به رحمت خدا نزديك‌ ترند تا از حساب خلق فارغ شود: كسی كه در هنگام خشم، قدرتش او را به ستم كردن به زيردستانش دعوت نكند. كسی كه هنگام قضاوت بين دو نفر به اندازه يك جو به هيچ طرف گرايش پيدا نكند. كسی كه حق را بگويد؛ خواه به ضرر او باشد يا به سود او.[۴۰] . اعتماد و احترام : اولین اثر و فائده‌ ای که رعایت انصاف در قبال دیگران برای انسان به دنبال دارد، اعتماد و احترام سایرین در برابر انسان خواهد بود؛ چرا که ثمرۀ رعایت انصاف در حق دیگران آن است که مردم برای او ارزش و اعتبار قائل شده و در نتیجه ضمن پذیرش سخن و داوریش، او را به جانب‌داری از حق و عدالت می‌شناسند و با او همانند خودش رفتار می‌کنند؛ چنانچه امام صادق (علیه‌ السلام) در این رابطه می‌فرماید: مَن اَنصَفَ النّاسَ مِن نَفسِهِ رُضِیَ بِهِ حَکَما لِغَیرِهِ؛ [۴۱] . هر کس با مردم منصفانه رفتار کند، دیگران داوری او را می‌پذیرند . بدین صورت که در قبول این شخص به عنوان حَکَم و قاضی انصاف به خرج داده و رای صواب وی در مورد مسائل اختلافیشان را قبول می‌کنند. جلب محبت : فضیلت انصاف یکی از بهترین ابزارها جهت جلب محبت و دفع کدورت‌ها به شمار می‌رود؛ چرا که وقتی سایرین از حسن ظن و مساوات شخص نسبت به خودشان که هر چه برای خود می‌پسندد برای آنها نیز می‌پسندد و هر چه برای خود نمی‌پسندد برای آنان نیز نمی‌پسندد، آگاه می‌شوند، به صورت فطری به چنین شخصی محبت پیدا کرده و او را به عنوان یاور خود قلمداد می‌کنند؛ چنانچه امام علی (علیه ‌السلام) می‌فرماید: الْاِنْصَافُ یَرْفَعُ الْخِلَافَ وَ یُوجِبُ الِائْتِلَاف‌؛ [۴۲] . انصاف، اختلافات را از بین می‌برد و موجب الفت و همبستگی می‌شود . همچنین امام جواد علیه ‌السلام می‌فرماید: ثَلاثُ خِصال تَجْتَلِبُ بِهِنَّ الْمَحَبَّهُ: الاْنْصافُ فِی الْمُعاشَرَهِ...؛ [۴۳] . سه خصلت جلب محبّت می‌کند: انصاف در معاشرت با مردم.... دفع عذاب : از مهمترین آثار و برکات مراعات انصاف آن است که شخص نه تنها خود از عذاب استیصال در دنیا رهایی می‌یابد، بلکه جامعه ‌ای که در آن زندگی می ‌کند نیز به سبب وجود انسان منصف از عذاب و خشم الهی در امان خواهد بود و خداوند به سبب همین منصف بر آن دیار و جامعه رحم می‌کند؛ چنان‌که نبی مکرم اسلام صلی ‌الله‌ علیه ‌وآله ‌و‌سلم) می‌فرماید: اَنصِفِ النّاسَ مِن نَفسِکَ وَ انصَحِ الاُمَّهَ وَارحَمهُم فَاِذا کُنتَ کَذلِکَ وَ غَضِبَ اللّه‌ عَلی اَهلِ بَلدَهٍ اَنتَ فیها وَاَرادَ اَن یُنزِلَ عَلَیهِمُ العَذابَ نَظَرَ اِلَیکَ فَرَحِمَهُم بِکَ؛ [۴۴] . با مردم منصفانه رفتار کن و نسبت به آنان خیرخواه و مهربان باش، زیرا اگر چنین بودی و خداوند بر مردم آبادیی که تو در آن به سر می‌بری خشم گرفت و خواست بر آنان عذاب فرو فرستد، به تو نگاه می‌کند و به خاطر تو به آن مردم رحم می‌کند. فزونی رزق و تاخیر اجل : یکی دیگر از آثار مراعات انصاف این است که انصاف عامل افزایش رزق و روزی می‌باشد؛ چرا که خداوند نه تنها به سبب بی‌انصافی چاهی برای شخص بی‌انصاف می‌ کَند که با هیچ درآمدی نمی‌تواند جای خالی آن را پر کند، اما در مقابل آنچنان برکتی در مال و دارائی شخص منصف قرار می‌دهد که‌اندکی آن با کثیر دیگران برابری می‌کند؛ چنانچه پیامبر اکرم صلی ‌الله ‌علیه‌ وآله ‌و‌سلم می‌فرماید: مَن اُلهِمَ الصِّدقَ فی کَلامِهِ وَ الانصافَ مِن نَفسِهِ وَ بِرَّ والِدَیهِ وَ وَصلَ رَحِمِهِ، اُنسِی‌ءَ لَهُ فی اَجَلُهُ وَ وُسِّعَ عَلَیهِ فی رِزقِهِ وَ مُتِّعَ بِعَقلِهِ وَ لُـقِّنَ حُجَّتَهُ وَقتَ مُساءَلَتِهِ؛ [۴۵] . به هر کس، راستگویی در گفتار، انصاف در رفتار، نیکی به والدین و صلۀ رحم الهام شود، اجلش به تاخیر می‌افتد، روزیش زیاد می‌گردد، از عقلش بهره‌مند می‌شود و هنگام سؤال"ماموران الهی"پاسخ لازم به او تلقین می‌گردد. حکایت: برکت سه درهم منصفانه : روزی مردی نزد امیرمؤمنان علی (علیه ‌السلام) آمد و از وضعیت خود شکایت کرد و گفت: من بنا هستم و روزی پنج درهم دستمزد می‌گیرم، ولی روز به روز وضعیت زندگی‌ام بدتر می‌شود. چه کنم تا وضعیت زندگی‌ام بهبود یابد؟ حضرت فرمود: روزی سه درهم بگیر! مرد با شگفتی گفت: روزی پنج درهم می‌گیرم، ولی وضعیت نابسامان است، حالا چگونه با سه درهم وضع من بهبود می‌یابد؟ حضرت فرمود: از من مشورت و راهنمایی خواستی، گفتم. اگر بدان عمل کنی وضعیت تو خوب می‌شود. آن مرد از نزد حضرت رفت و به توصیۀ آن حضرت عمل کرد. مدتی بعد بازگشت و به آن حضرت عرض کرد که وضعیت من بهبود یافته است، ولی می‌خواهم بدانم که چگونه چنین چیزی ممکن می‌شود؟ آن حضرت فرمود: دستمزد تو سه درهم بیشتر نبود و تو انصاف را رعایت نمی‌کردی و مزد بیشتری می‌گرفتی که ظلم بود. وقتی انصاف روا داشتی، خداوند در مالت برکت قرار داد و وضعیت زندگی‌ات بهبود یافت. [۴۶] . آسایش و راحتی : هستند افرادی که می‌دانند در مسائل و پرونده‌های مورد اختلافشان حق با آنها نیست، اما مدت‌های مدیدی وقت و فکر خود را صرف می‌کنند و نزاع و دادگاه را آنقدر ادامه می‌دهند تا به خیال خام خود پیروز گردند. در حالی که نمی‌دانند این پیروزی بر فرض هم که به دست آید، ظاهری است و به قیمت از دست دادن آرامش و آسایش دنیوی و اخروی آنها تمام می‌شود. این در حالی است که اگر انصاف به خرج داده و جانب‌داری از حق کنند، به مراتب از راحتی و آسایش بیشتری برخوردار خواهند بود؛ چنانچه در حدیثی از امیرمؤمنان علی (علیه ‌السلام) می‌خوانیم: اَلانصافُ راحَهٌ؛ [۴۷] . انصاف، مایۀ آسایش و راحتی است . همچنین حضرت زهرا (علیهاالسّلام) می‌فرماید: فرض الله العدل تکیناً القلوب؛ [۴۸] . خداوند عدالت و انصاف را برای آرامش دل‌ها واجب نموده است . انصاف در معامله : آیا از نظر شرعی سود حاصل از معامله‌ ای که در آن انصاف رعایت نشده است، حلال است؟ پاسخ: به طور کلی بی‌انصافی در داد و ستد، ظلم به مشتری، احتکار اجناس و گران‌ فروشی ازجمله راه‌های کسب حرام است؛ لکن از نظر مراجع معظم تقلید، سود بردن در معاملات تا زمانی که به حد اجحاف و ظلم به مشتری نرسد، نه به معامله و نه به سود حاصل از آن ضرری نمی‌رساند، اما در صورتی که بی‌انصافی به حد اجحاف و ظلم باشد، اصل معامله به جهت غرری بودن زیان‌دِه بودن باطل است و فروشنده حق تصرف در پولی که از مشتری دریافت کرده است را ندارد. [۵۰] . حکایت: برخورد امام صادق (علیه ‌السلام) با بی‌انصافی مصادف : امام ‌صادق (علیه ‌السلام) غلامی داشت به ‌نام مصادف. هزار دینار به او داد و فرمود: آماده شو و برای سفر تجاری به مصر حرکت کن؛ چرا که عیال و خانواده‌ام زیاد شده‌اند و باید بر تلاش معیشتی خود بیافزایم. غلام اجناسی تهیه کرد و همراه کاروانی به مصر رفت. نزدیک مصر که شدند، با خبر شدند که آن کالا در مصر نیست. با هم عهد بستند که اجناس را گران بفروشند تا سود بیشتری به دست بیاورند. وقتی ‌که تجارت کردند و پول اجناس را گرفتند، به مدینه برگشتند. مصادف خدمت امام (علیه ‌السلام) رسید و دو کیسۀ پول تقدیم کرد که در هر کدام هزار دینار بود و گفت: سرورم یک کیسه که سرمایۀ ما بود؛ کیسۀ دیگر سودی است که برده ‌ایم. حضرت فرمود: این سود خیلی زیاد است، مگر چه کرده‌اید؟ وی ماجرا را نقل کرد که هم‌ قسم شدند اجناس را به دو برابر قیمت بفروشند. حضرت فرمود: سبحان ‌الله، هم قسم می‌شوید که در داد و ستد با گروهی از مسلمانان، دینار به ‌دینار"دو برابر" بفروشید؟ سپس یکی از دو کیسه را برداشت و فرمود: این سرمایۀ من که به تو داده ‌ام و ما را به این سود "که از راه بی‌انصافی و گران‌فروشی به دست آورده‌ ای" احتیاجی نیست. آن‌گاه فرمود: ‌ای مصادف، شمشیر زدن و پیکار در میدان، آسان‌تر از طلب روزی حلال است. [۵۱] .

احادیث عدالت : امام صادق علیه السلام: اِنَّ النّاسَ يَستَغنونَ اِذا عُدِلَ بَينَهُم وَ تُنزِلُ السَّماءُ رِزقَها وَ تُخرِجُ الارضُ بَرَكَتَها بِاِذنِ اللّهِ تَعالى؛ اگر در ميان مردم عدالت برقرار شود، همه بى‏ نياز مى ‏شوند و به اذن خداوند متعال آسمان روزى خود را فرو مى‏ فرستد و زمين بركت خويش را بيرون مى‏ ريزد .كافى(ط-الاسلامیه) ج 3، ص 568، ح 6 ، شبیه این حدیث در من لا یحضر الفقیه ج2 ، ص53 ، ح1677.

پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم : مَن عامَلَ النّاسَ فَلَم يَظلِمهُم و َحَدَّثَهُم فَلَم يَكذِبهُم وَ وَعَدَهُم فَلَم يَخلِفهُم فَهُوَ مِمَّن كَمُلَت مُرُوءتُهُ وَ ظَهَرَت عَدالَـتُهُ وَ وَجَبَت اُخُوَّتُهُ وَ حَرُمَت غيبَتُهُ؛ هر كس در معاشرت با مردم به آنان ظلم نكند، دروغ نگويد و خلف وعده ننمايد، جوانمرديش كامل، عدالتش آشكار، برادرى با او واجب و غيبتش حرام است .خصال ص 208، ح 28 ، شبیه این حدیث در تحف العقول ص57.

امام على عليه السلام : و َابذُل ... لِلعامَّةِ بِشرَكَ وَ مَحَبَّتَكَ و َلِعَدُوِّكَ عَدلَكَ وَ إِنصافَكَ ... ؛ گشاده ‏رويى و دوستى ‏ات را براى عموم مردم و عدالت و انصافت را براى دشمنت بكار گير .خصال ص147، ح178.

امام على عليه السلام : أَعدَلُ النّاسِ مَن أَنصَفَ مَن ظَلَمَهُ؛ عادل‏ترين مردم كسى است كه با كسى كه به او ظلم كرده با انصاف رفتار كند .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص394 ، ح9104.

امام على عليه السلام : أَنصِفِ النّاسَ مِن نَفسِكَ و َأَهلِكَ وَ خاصَّتِكَ وَ مَن لَكَ فيهِ هَوىً وَ اعدِل فِى العَدُوِّ وَ الصَّديقِ؛ خودت و خانواده ‏ات و نزديكانت و كسانى كه به آنان علاقه دارى، با مردم منصفانه رفتار كنيد و با دوست و دشمن به عدالت رفتار كن .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص394 ، ح9101.

پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم : أَوَّلُ مَن يَدخُلُ النّارَ أَميرٌ مُتَسَلِّطٌ لَم يَعدِل، و َذو ثَروَةٍ مِنَ المالِ لَم يُعطِ المالَ حَقَّهُ وَ فَقيرٌ فَخورٌ؛ اولين كسى كه به جهنم مى ‏رود فرمانرواى قدرتمندى است كه به عدالت رفتار نمى‏ كند و ثروتمندى كه حقوق مالى خود را نمى ‏پردازد و نيازمند متكبر .عيون الاخبارالرضا ج2، ص28، ح20.

امام على عليه السلام : اَلعَدلُ أَفضَلُ مِنَ الشَّجاعَةِ لأَنَّ النّاسَ لَوِ استَعمَلُوا العَدلَ عُموما فى جَميعِهِم لاَستَغنَوا عَنِ الشَّجاعَةِ؛ عدالت بهتر از شجاعت است زيرا اگر مردم همگى عدالت را درباره همه بكار گيرند از شجاعت بى نياز مى شوند .شرح نهج البلاغه ج20، ص333، ح816.

امام صادق عليه السلام : ثَلاثَةُ اَشياءَ يَحتاجُ النّاسُ طُرّا اِلَيها: اَلامنُ و َالعَدلُ و َالخِصبُ؛ سه چيز است كه همه مردم به آنها نياز دارند: امنيّت، عدالت و آسايش .تحف العقول ص 320.

امام صادق عليه السلام : اَلعَدلُ اَحلى مِنَ الشَّهدِ وَاَليَنُ مِنَ الزُّبدِ وَاَطيَبُ ريحا مِنَ المِسكِ؛ عدالت از عسل شيرين‏تر، از كره نرم‏تر و از مُشك خوشبوتر است .كافى(ط-الاسلامیه) ج 2، ص 147، ح 15.

رسول اكرم صلى‏ الله ‏عليه ‏و ‏آله : عَدلُ ساعَةٍ خَيرٌ مِن عِبادَةِ سَبعينَ سَنَةً قِيامِ لَيلِها و َصِيامِ نَهارِها؛ ساعتى عدالت بهتر از هفتاد سال عبادت است كه شب‏هايش به نماز و روزهايش به روزه بگذرد .مشكاة‏الانوار ص 316.

رسول اكرم صلى‏ الله ‏عليه ‏و ‏آله : اَعدَلُ النّاسِ مَن رَضِىَ لِلنّاسِ ما يَرضى لِنَفسِهِ وَ كَرِهَ لَهُم ما يَكرَهُ لِنَفسِهِ؛ عادل‏ترين مردم كسى است كه براى مردم همان را بپسندد كه براى خود مى‏ پسندد و براى آنان نپسندد آنچه را براى خود نمى ‏پسندد .من لا یحضر الفقیه ج 4 ،ص 395 - نهج الفصاحه ص 220، ح 340.

رسول اكرم صلى‏ الله ‏عليه ‏و ‏آله : اِذا حَكَموا بِغَيرِ عَدلٍ اِرتَفَعَتِ البَرَكاتُ؛ هنگامى كه به غير عدالت حكم كنند، بركت‏ها از بين مى ‏روند .معدن الجواهر ص 73.

امام على عليه‏ السلام : اِجعَلِ الدِّينَ كَهفَكَ و َالعَدلَ سَيفَكَ تَنجُ مِن كُلِّ سوءٍ و َتَظفَر عَلى كُلِّ عَدُوٍّ؛ دين را پناهگاه و عدالت را شمشیر (اسلحه) خود قرار ده تا از هر بدى نجات پيدا كنى و بر هر دشمنى پيروز گردى .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص86 ، ح1422.

امام على عليه‏ السلام : اِنَّ العَدلَ ميزانُ اللّهِ سُبحانَهُ الَّذى وَضَعَهُ فِى الخَلقِ و َنَصَبَهُ لاِقامَةِ الحَقِّ فَلا تُخالِفهُ فى ميزانِهِ وَ لا تُعارِضهُ فى سُلطانِهِ؛ به راستى كه عدالت ترازوى (معيار) خداى سبحان است كه در ميان خلق نهاده است و براى بر پاداشتن حق نصب فرموده، پس در ترازوى خداوند با او مخالفت نكن و با حكومتش مقابله ننما .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص99 ، ح 1696.

امام على عليه‏ السلام : قُلوبُ الرَّعِيَّةِ خَزائِنُ راعيها فَما اَودَعَها مِن عَدلٍ اَو جَورٍ وَجَدَهُ؛ دلهاى مردم خزانه‏ هاى حاكم است، پس آنچه از عدالت و يا ظلم در آنها بگذارد، همان را خواهد یافت .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 346 ، ح 7982.

امام على عليه‏ السلام : اِستَعمِلِ العَدلَ و َاحذَرِ العَسفَ و َالحَيفَ فَاِنَّ العَسفَ يَعودُ بِالجَلاءِ و َالحَيفَ يَدعوا اِلَى السَّيفِ؛ عدالت را اجرا كن و از زورگويى و ستمگرىبپرهيز زيرا زورگويى مردم را به ترك از وطن وامى‏دارد، و ستم آنان را به قيام مسلّحانه مى‏كشاند .نهج البلاغه(صبحی صالح) ص559 ، حكمت 476.

امام على عليه‏ السلام : اَحسَنُ العَدلِ نُصرَةُ المَظلومِ؛ بهترين عدالت يارى مظلوم است .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 446 ، ح 10210.

امام على عليه‏ السلام : اِنَّ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ فَرَضَ عَلى اَئِمَّةِ العَدلِ اَن يُقَدِّروا اَنفُسَهُم بِضَعَفَةِ النّاسِ كَيلا يَتَبَيَّغَ بِالفَقيرِ فَقرُهُ؛ خداوند عزوجل بر پيشوايان عادل واجب كرده كه سطح زندگى خود را با مردم ناتوان برابر كنند تا فقير را، فقرش برآشفته نكند .کافی(ط-الاسلامیه) ج1 ، ص 411 ، ح 3.

رسول اكرم صلى‏ الله ‏عليه ‏و ‏آله : مَهدىُّ اُمَّتِى الَّذى يَملاُ الارضَ قِسطا وَ عَدلاً كَما مُلِئَت جَورا وَ ظُلما؛ مهدى امت من كسى است كه هنگام پر شدن زمين از بيداد و ظلم، آن را پر از قسط و عدل خواهد كرد .كتاب سليم بن قيس ص910 - کمال الدین و تمام نعمه ص258.

امام على عليه‏ السلام : لا عَدلَ اَفضَلُ مِن رَدِّ المَظالِمِ؛ هيچ عدالتى بهتر از بازگرداندن حقوق پايمال شده نيست .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 446 ، ح10222.

امام على عليه‏ السلام : مَن عَمِلَ بِالعَدلِ حَصَّنَ اللّهُ مُلكَهُ؛ هر كس به عدالت رفتار كند، خداوند حكومتش را حفظ خواهد كرد .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 340 ، ح 7775.

امام على عليه‏ السلام : اِنَّ فِى العَدلِ سَعَةً وَ مَن ضاقَ عَلَيهِ العَدلُ فَالجَورُ عَلَيهِ اَضيَقُ؛ به ‏راستى كه در عدالت گشايش است و هر كس عدالت بر او تنگ آيد، بى‏عدالتى بر وى تنگ‏تر خواهد بود .نهج البلاغه(صبحی صالح) ص57 ، خطبه 15.

فاطمه زهرا عليها السلام : فَفَرَضَ اللّهُ اليمانَ تَطهيرا مِنَ الشِّركِ... وَ العَدلَ تَسكينا لِلقُلوبِ؛ خداوند ايمان را براى پاكى از شرك... و عدل و داد را براى آرامش دل‏ها واجب نمود .من لا یحضر الفقیه ج3 ، ص568 - علل الشرايع ج1، ص 248، ح 2.

امام صادق عليه‏ السلام : لَم يَبعَثِ اللّهُ نَبيّا قَطُّ اِلاّ بِالبِرِّ و َالعَدلِ؛ خداوند هيچ پيامبرى را جز به نيكى و عدالت بر نينگيخت .بحارالأنوار(ط-بیروت) ج 24، ص 292.

امام على عليه‏ السلام : خَيرُ المُلوكِ مَن اَماتَ الجَورَ وَ اَحيَى العَدلَ؛ بهترين فرمانروا كسى است كه ظلم را از بين ببرد و عدل را زنده كند .شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم و درر الكلم ج3، ص 431، ح 5005.

رسول اكرم صلى‏ الله ‏عليه ‏و ‏آله : مَن اَصبَحَ لا يَهِمُّ بِظُلمِ اَحَدٍ غَفَرَ اللّهُ مَا اجتَرَمَ؛ هر كس صبح كند و قصد ظلم كردن به كسى را نداشته باشد، خداوند جُرم و گناه او را مى ‏بخشد .كافى(ط-الاسلامیه) ج 2، ص 332، ح 8.

امام سجاد علیه السلام : قُلتُ لِعَلىِّ بنِ الحُسَينِ علیه السلام اَخبِرنىِ بِجَميعِ شَرايِـعِ الّدينِ، قالَ علیه السلام : قَولُ الحَقِّ وَ الحُكمُ بِالعَدلِ وَ الوَفاءُ بِالعَهدِ؛ به امام سجّاد علیه السلام عرض كردم: مرا از تمام دستورهاى دين آگاه كنيد، امام علیه السلام فرمودند: حقگويى، قضاوت عادلانه و وفاى به عهد .خصال ص 113، ح 90.

پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم : اَلعَدلُ حَسَنٌ وَلكِن فِى المَراءِ اَحسَنُ، وَ السَّخاءُ حَسَنٌ وَلكِن فِى الغنياءِ اَحسَنُ، اَلوَرَعُ حَسَنٌ وَلكِن فِى العُلَماءِ اَحسَنُ، اَلصَّبرُ حَسَنٌ وَلكِن فِى الفُقَراءِ اَحسَنُ، اَلتَّوبَةُ حَسَنٌ وَلكِن فِى الشَّبابِ اَحسَنُ، اَلحَياءُ حَسَنٌ وَلكِن فِى النِّساءِ اَحسَنُ؛ عدالت نيكو است اما از دولتمردان نيكوتر، سخاوت نيكو است اما از ثروتمندان نيكوتر؛ تقوا نيكو است اما از علما نيكوتر؛ صبر نيكو است اما از فقرا نيكوتر، توبه نيكو است اما از جوانان نيكوتر و حيا نيكو است اما از زنان نيكوتر .نهج الفصاحه ص578 ، ح 2006.

امام صادق علیه السلام: اِنَّ مِن اَعظَمِ النّاسِ حَسرَهً یَومَ القِیامَهِ، مَن وَصفَ عَدلاً ثُمَّ خالَفَهُ اِلَى غَیرِه؛ پشیمان ترین شخص در روز قیامت، کسى است که براى مردم از عدالت سخن بگوید، اما خودش به دیگران عدالت روا ندارد .کافی(ط-الاسلامیه) ج 2 ، ص 300 ، ح3.

رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم : مَن صاحَبَ الناسَ بالَّذى یُحِبُّ اَن یُصاحِبُوهُ کانَ عَدلاً؛ هر که با مردم چنان رفتار کند که دوست دارد آنها با او آنگونه رفتار کنند، عادل است . کنزالفوائد ج2 ، ص۱۶۲.

امام صادق علیه السلام : اَلْعَدلُ أحلى مِنَ الْماءِ يُصِيبُهُ الظَّمآنُ؛ عدالت، گواراتر از آبى است كه تشنه به آن مى‏ رسد .الكافي(ط-الاسلامیه) ج 2، ص 146 ، ح 11.

امام رضا علیه السلام : اسْتِعْمَالُ الْعَدْلِ وَ الْإِحْسَانِ مُؤْذِنٌ بِدَوَامِ النِّعْمَةِ، به كارگيرى عدل و احسان و نيكويى موجب دوام و باقى ماندن نعمت مى شود .عیون اخبار الرضا ج2 ، ص24 - مستدرك الوسائل و مستنبط المسایل ج11 ، ص 317 ، ح 13140.

امام علی علیه السلام : أَعدَلُ النّاسِ مَن أَنصَفَ مَن ظَلَمَهُ، عادل‏ترین مردم کسى است که با کسى که به او ظلم کرده با انصاف رفتار کند .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 394 ، ح 9104.

امام علی علیه السلام : وَ سُئِلَ علیه السلام [أَيُّمَا] أَيُّهُمَا أَفْضَلُ الْعَدْلُ أَوِ الْجُودُ؟ فَقَالَ علیه السلام الْعَدْلُ يَضَعُ الْأُمُورَ مَوَاضِعَهَا وَ الْجُودُ يُخْرِجُهَا مِنْ جِهَتِهَا وَ الْعَدْلُ سَائِسٌ عَامٌّ وَ الْجُودُ عَارِضٌ خَاصٌّ فَالْعَدْلُ أَشْرَفُهُمَا وَ أَفْضَلُهُمَا، از حضرت سوال شد کدام یک بالاتر است عدالت یا بخشش؟ فرمودند عدالت کارها در جایگاهش قرار می دهد و بخشش از جایگاهش خارج می کند و عدالت سیاست عام است و بخشش سیاست خاص پس عدالت شریفتر و بالاتر است .نهج البلاغه(صبحی صالح) ص 553 ، ح 437.

انصاف : امام على عليه السلام : اَلانصافُ أَفضَلُ الفَضائِلِ؛ انصاف، برترين ارزشهاست .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 394 ، ح 9096.

رسول اكرم صلی الله علیه و آله و سلم : (لأَميرِ المُؤمِنين علیه السلام) أَ لا اُخبِرُكُم، بِأَشبَهِكُم بى خُلقا؟ قالَ: بَلى يا رَسولَ اللّهِ قالَ: أَحسَنُكُم خُلقا، و َأَعظَمُكُم حِلما، و َأَبَرُّكُم بِقَرابَتِهِ و َأشَدُّكُم مِن نَفسِهِ إِنصافا؛ (به اميرالمؤمنين علیه السلام فرمودند:) آيا تو را خبر ندهم كه اخلاق كدام يك از شما به من شبيه‏تر است؟ عرض كردند: آرى، اى رسول خدا. فرمودند: آن كس كه از همه شماخوش‏ اخلاق‏تر و بردبارتر و به خويشاوندانش نيكوكارتر و با انصاف‏تر باشد .من لا یحضره الفقیه ج 4 ، ص 370 - مكارم الاخلاق ص ‏442.

امام على عليه ‏السلام : الْإِنْصَافُ يَرْفَعُ الْخِلَافَ وَ يُوجِبُ الِائْتِلَاف‏، انصاف، اختلافات را از بين مى ‏برد و موجب الفت و همبستگى مى ‏شود .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 394 ، ح 9116.

امام على علیه السلام : مَن أَنصَفَ اُنصِفَ؛ هر كس با انصاف باشد، انصاف مى‏ بيند .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 394 ، ح 9120.

امام على علیه السلام : زَكاةُ القُدرَةِ النصافُ؛ زكات قدرت، انصاف است .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 342 ، ح 7821.

امام صادق علیه السلام : مَن أَنصَفَ النّاسَ مِن نَفسِهِ رُضِىَ بِهِ حَكَما لِغَيرِهِ؛ هر كس با مردم منصفانه رفتار كند، ديگران داورى او را مى‏ پذيرند .من لا یحضر الفقیه ج 3 ، ص 13 ، ح 3237 - کافی(ط-الاسلامیه) ج 2 ، ص 146 ، ح 12 - تحف العقول ص‏357.

امام على علیه السلام : أَعدَلُ النّاسِ مَن أَنصَفَ مَن ظَلَمَهُ؛ عادل‏ترين مردم كسى است كه با كسى كه به او ظلم كرده با انصاف رفتار كند .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 394 ، ح 9104.

رسول اكرم صلی الله علیه و آله و سلم : مَن واسَى الفَقيرَ و َأَنصَفَ النّاسَ مِن نَفسِهِ فَذلِكَ المُؤمِنُ حَقّا؛ هر كس به نيازمند كمك مالى كند و با مردم منصفانه رفتار نمايد چنين كسى مؤمن حقيقى است .خصال ص‏47 ، ح 48.

امام على علیه السلام : أَنصِفِ النّاسَ مِن نَفسِكَ وَ أَهلِكَ وَ خاصَّتِكَ وَ مَن لَكَ فيهِ هَوىً و َاعدِل فِى العَدُوِّ و َالصَّديقِ؛ خودت و خانواده ‏ات و نزديكانت و كسانى كه به آنان علاقه دارى، با مردم منصفانه رفتار كنيد و با دوست و دشمن به عدالت رفتار كن .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 394 ، ح 9101.

رسول اكرم صلی الله علیه و آله و سلم : أَنصِفِ النّاسَ مِن نَفسِكَ وَ انصَحِ الأُمَّةَ و َارحَمهُم فَإِذا كُنتَ كَذلِكَ وَ غَضِبَ اللّهُ عَلى أَهلِ بَلدَةٍ أَنتَ فيها و َأَرادَ أَن يُنزِلَ عَلَيهِمُ العَذابَ نَظَرَ إِلَيكَ فَرَحِمَهُم بِكَ، يَقولُ اللّهُ تَعالى: (و َما كانَ رَبُّكَ لِيُهلِكَ القُرى بِظُلمٍ و َأَهلُها مُصلِحونَ)؛ با مردم منصفانه رفتار كن و نسبت به آنان خيرخواه و مهربان باش، زيرا اگر چنين بودى و خداوند بر مردم آباديى كه تو در آن به سر مى ‏برى خشم گرفت و خواست بر آنان عذاب فرو فرستد، به تو نگاه مى ‏كند و به خاطر تو به آن مردم رحم مى‏ كند. خداى متعال مى ‏فرمايد «و پروردگار تو (هرگز) بر آن نبوده است كه شهرهايى را كه مردمش درستكارند، به ستمى هلاك كند» .مكارم الاخلاق ص‏ 457.

امام على عليه السلام : اَلانصافُ راحَةٌ؛ انصاف، مايه آسايش است .تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 394 ، ح 9113.

رسول اكرم صلی الله علیه و آله و سلم : مَن اُلهِمَ الصِّدقَ فى كَلامِهِ وَ الانصافَ مِن نَفسِهِ وَ بِرَّ والِدَيهِ وَ وَصلَ رَحِمِهِ، اُنسِى‏ءَ لَهُ فى اَجَلُهُ وَ وُسِّعَ عَلَيهِ فى رِزقِهِ وَ مُتِّعَ بِعَقلِهِ وَ لُـقِّنَ حُجَّتَهُ وَقتَ مُساءَلَتِهِ؛ به هر كس، راستگويى در گفتار، انصاف در رفتار، نيكى به والدين و صله رحم الهام شود، اجلش به تأخير مى‏ افتد، روزيش زياد مى ‏گردد، از عقلش بهره ‏مند مى‏ شود و هنگام سئوال [مأموران الهى] پاسخ لازم به او تلقين مى ‏گردد .اعلام الدين ص 265.

امام على علیه السلام : وَابذُل ... لِلعامَّةِ بِشرَكَ وَ مَحَبَّتَكَ و َلِعَدُوِّكَ عَدلَكَ وَ إِنصافَكَ ... ؛ گشاده‏ رويى و دوستى‏ ات رابراى عموم مردم وعدالت و انصافت را براى دشمنت بكار گير .خصال ص 147 ، ح 178.

امام على عليه‏ السلام : مَنْ طَلَبَ عِزّا بِظُلْمٍ و َباطِلٍ أَوْرَثَهُ اللّه‏ُ ذُلاًّ بِإِنْصافٍ وَ حَقٍّ؛ هر كس عزّت را با ظلم و باطل طلب كند، خداوند به انصاف و حق ذلّت نصيبش مى‏ نمايد .شرح نهج البلاغه(ابن ابى الحديد) ج 20، ص 309، ح 536.

پيامبر صلی الله علیه و آله و سلم : ألا اُخْبِرُكُمْ بِاَشبَهِكُم بى؟ قَالوا: بَلى يا رَسولَ اللّهِ. قالَ: اَحسَنُكُم خُلقا وَ اَليَنُكُم كَنَفا وَ اَبَرُّكُم بِقَرَابَتِهِ وَ اَشَدُّكُم حُبّا لاِخوانِهِ فى دينِهِ وَ اَصبَرُكُم عَلَى الحَقِّ وَ اَكظَمُكُم لِلغَيظِ وَ اَحسَنُكُم عَفْوا وَ اَشَدُّكُم مِن نَفْسِهِ اِنْصافا فِى الرِّضا وَ الْغَضَبِ؛ آيا شما را از شبيه ترينتان به خودم با خبر نسازم؟ گفتند: آرى اى رسول خدا! فرمودند: هر كس خوش اخلاق‏تر، نرم‏خوتر، به خويشانش نيكوكارتر، نسبت به برادران دينى ‏اش دوست‏ دارتر، بر حق شكيباتر، خشم را فروخورنده ‏تر و با گذشت ‏تر و در خرسندى و خشم با انصاف ‏تر باشد .كافى(ط-الاسلامیه) ج 2، ص 240 و 241 ، ح 35.

امام صادق عليه‏ السلام : ثَلاثٌ مَنْ اَتَى اللّهَ بِواحِدَةٍ مِنْهُنَّ اَوْجَبَ اللّه‏ُ لَهُ الْجَنَّةَ: اَلاْنْفاقُ مِنْ اِقْتارٍ وَ الْبِشْرُ لِجَميعِ الْعالَمِ وَ الاِنْصافُ مِنْ نَفْسِهِ؛ هر كس يكى از اين كارها را به درگاه خدا ببرد، خداوند بهشت را براى او واجب مى ‏گرداند: انفاق در تنگدستى، گشاده ‏رويى با همگان و رفتار منصفانه .کافی(ط-الاسلامیه) ج 2 ، ص 103 ، ح 2.

از حسن بزاز که گفت امام صادق عليه‏ السلام به من فرمود: أَلَا أُخبِرُکَ بِأَشَدِّ مَا فَرَضَ اللهُ عَلَی خَلقِهِ ثَلَاثٌ قُلتُ بَلَی قَالَ إِنصَافُ النَّاسِ مِن نَفسِکَ وَ مُوَاسَاتُکَ أَخَاکَ وَ ذِکرُ اللهِ فِی کُلِّ مَوطِنٍ أَمَا إِنِّی لَا أَقُولُ سُبحَانَ اللهِ وَ الحَمدُ لِلّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلِّا اللهُ وَ اللهُ أَکبَرُ وَ إِن کَانَ هَذَا مِن ذَاکَ وَلَکِن ذِکرُ اللهِ جَلَّ وَ عَزَّ فِی کُلِّ مَوطِنٍ إِذَا هَجَمتَ عَلَی طَاعَةٍ أَو عَلَی مَعصِیَةٍ، آیابه سه چیز از سخت ترین اموری که خدا بر بندگانش واجب کرده، آگاهت نکنم گفتم: چرا؟ فرمود :منصفانه برخورد کردن تو با مردم هم دردی با برادرت به یاد خدا بودن در هر جا منظور من ازیاد خدا «سبحان الله و الحمد الله و لا إله إلا الله و الله أکبر» گفتن نیست؛ اگر چه این هم یاد خداست، اما ذکر خدا به یاد خدا بودن است آنگاه که به اطاعت یا معصیتی اقدام می کنی .کافی(ط-الاسلامیه) ج2،ص 145،ح8.

سایت پژوهه، برگرفته از مقاله انصاف --- سایت مجمع جهانی صادقین، برگرفته از مقاله انصاف --- عدل درمفردات‌قرآن --- عدل درلغات‌قرآن --- انصاف درمفردات ‌نهج ‌البلاغه --- قاعده عدل و انصاف --- عدل درمقالات مرتبط --- تبیین فقهی عدالت اجتماعی به مثابه وظیفه حاکمیت سیاسی در اندیشه امام خمینی --- عدالت اجتماعى از منظر نهج البلاغه --- تبیین جایگاه اصل آزادی در عدالت اجتماعی با رویکرد اسلامی --- مفهوم، ‌مبانی و شاخص‌های اصلی عدالت اجتماعی از منظر انقلاب اسلامی --- عدالت فرهنگی؛ عنصر مقوم حکومت علوی --- پیش فرض‌ها و رویکردهای نظری عدالت اجتماعی --- تصویر معیارهای عدالت فرهنگی --- عدالت اجتماعی از دیدگاه هایک، رالز، شهید مطهری و شهید صدر --- مقدمه‌ ای بر تبیین عدالت اجتماعی در اندیشه ‌های امام خمینی --- عدالت اجتماعی در کلام و سیره امیر مومنان ع --- نیاز به مفهوم عدالت اجتماعی، مروری بر دیدگاه‌های جاری در فلسفه سیاسی --- عدالت اجتماعی در قرآن --- تحلیل گفتمان عدالت اجتماعی با تأکید بر آموزه‌ های قرآن کریم در سیره امام علی ع --- بررسی قاعده فقهی عدالت اجتماعی