ادامه جنگ باآمریکاواسرائیل 7
پیامدها
عملیات وعده صادق ۴ و بسته شدن تنگه هرمز، پیامدهای مختلفی برای منطقه و جهان داشت و تأثیرات قابل توجهی بر اقتصاد جهانی به ویژه انرژی گذاشت.
بازاریهای ایران برای سر ترامپ و نتانیاهو، جایزه یک میلیون دلاری تعیین کردند. عراق نیز برای فاش کردن محل اختفای نیروهای نظامی آمریکا، جایزه ۱۵۰ هزار دینانی گذاشته است.
اخراج و سرکوب شیعیان در کشورهای حاشیه خلیج فارس
در پی جنگ رمضان و عملیات ایران علیه پایگاههای آمریکا در کشورهای خلیج فارس، کشورهای کویت، امارات، بحرین و عربستان به اخراج، سلب تابعیت و بازداشت گسترده شیعیان روی آوردند که آن را طرح تخلیه این کشورها از حضور شیعیان دانستهاند.[۵۲]
به گزارش خبرگزاریها، در کویت، حدود چهار هزار شیعه ازجمله برخی از علما و چهرههای سرشناس بازداشت شدند.[۵۳] سلب تابعیت گسترده شیعیان با اصالت ایرانی و مصادره اموال آنان که از آن به عنوان «اعدام مدنی» یاد میشود، از دیگر اقدامات دولت این کشور است.[۵۴] دولت امارات بازداشت ائمه جماعات و فعالان فرهنگی مساجد و حسینیهها را در دستور کار قرار داده است.[۵۵] گفته میشود در امارات، صرف داشتن تصویر رهبر ایران در تلفن همراه یا واکنش به حملات علیه ایران، منجر به دستگیری یا اخراج فوری از کشور میشود.[۵۶] همچنین گزارش شده تعداد زیادی از اتباع پاکستانی (شیعه و سنی) نیز از این کشور اخراج شدهاند.[۵۷] دولت امارات بیش از ۲۵۰۰ دانشآموز ایرانی را نیز از این کشور اخراج کرد.[۵۸] در بحرین، نیروهای امنیتی رژیم آلخلیفه با حمله به منازل عالمان شیعه، دهها نفر را بازداشت کردند.[۵۹] پارلمان بحرین عضویت سه نماینده مجلس را به دلیل حمایت از ایران لغو کرد.[۶۰] دولت بحرین با تشدید شکنجهها که منجر به شهادت سید محمد الموسوی در زندان شد،[۶۱] شیعیانِ سلب تابعیت شده را بدون مدارک هویتی در کشورهای ثالث رها میکند.[۶۲] در عربستان سعودی نیز با شروع موج بازداشت شیعیان و طرفداران ایران، حتی کسانی که به مناسبت شهادت رهبر ایران، آیه استرجاع (انا لله و انا الیه راجعون) را در فضای مجازی یا پیامهای خود بکار بردهاند، بازداشت شدند.[۶۳]
پیامدهای اقتصادی و بازارهای جهانی
اختلال در عرضه انرژی و افزایش شدید قیمت آن در سطح جهانی:[۶۴] به دلیل مسدود شدن تنگه هرمز، نفت برنت از حدود ۷۰ دلار پیش از جنگ تا ۱۲۰ دلار افزایش یافت. بنزین و گازوئیل نیز ۳۰ تا ۵۰ درصد گرانتر شد.[۶۵] آژانس بینالمللی انرژی، جنگ رمضان را موجب بزرگترین شوک و اختلال نفتی تاریخ دانسته است.[۶۶] گفته میشود طی ۵۰ روز از آغاز جنگ، بیش از ۵۰۰ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی معادل حدود ۵۰ میلیارد دلار از بازار جهانی حذف شده که بزرگترین اختلال عرضه انرژی در تاریخ معاصر جهان به شمار میرود.[۶۷]
افزایش قیمت مواد وابسته به نفت: گفته شده افزایش قیمت نفت خام، افزایش قیمت و هزینه تولید در صنایعی مانند سوخت هواپیما، پلاستیک، مواد و کود شیمیایی را در پی داشته است.[۶۸] همچنین افزایش قیمت کودهای شیمیایی که حدود یک سوم تجارت آن از تنگه هرمز انجام میشود، بر قیمت مواد غذایی و محصولات کشاورزی و لبنیات و... تأثیر مستقیم دارد.[۶۹]
اختلال در حمل و نقل هوایی، افزایش قیمت بلیط هواپیما و سرگردانی هزاران مسافر. کمبود سوخت جت نیز از جمله پیامدهای عملیات وعده صادق ۴ و بسته شدن تنگه هرمز بیان شده که در آینده منجر به لغو پروازها خواهد شد.[۷۰] شرکت هواپیمایی آمریکایی اسپریت در پی افزایش قیمت سوخت تعطیل شد و ۱۷هزار کارمند آن بیکار شدند.
اختلال و تعطیلی سیستم حمل و نقل دریایی در منطقه خلیج فارس که اختلال در زنجیره تأمین و تورم کالاها را در پی داشت. برای نمونه قیمت هلیوم که برای صنایع پیشرفته حیاتی به شمار میرود، در طول جنگ دو برابر شد.[۷۱]
سقوط و کاهش ارزش بازارهای مالی جهانی در کشورهایی مانند آمریکا، ژاپن، کره جنوبی و امارات.[۷۲]
پیامدهای اجتماعی و سیاسی
تقویت انسجام و اتحاد ملی و حس وطندوستی میان ایرانیان. گفته شده جنگ علیه ایران موجب همبستگی مردم ایران حول محور رهبری شده است.
افزایش انتقادات به نتانیاهو در سرزمینهای اشغالی: اسرائیلیها در شهرهای مختلف همچون تلآویو در اعتراض به جنگ تظاهرات کردند و خواستار توقف جنگ شدند.[۷۳]
خروج هزاران نفر از سرزمینهای اشغالی و اتباع آمریکایی از منطقه. گزارشهایی مبنی بر فرار هزاران نفر از ساکنان سرزمینهای اشغالی و اتباع آمریکایی از منطقه منتشر شد.[۷۴]
اخراج دیپلماتهای ایرانی از قطر در واکنش به هدف قراردادن منافع و پایگاههای آمریکا توسط ایران
تعطیل کردن تعدادی از مدارس ایرانی در امارات و کویت و اخراج دانشآموزان ایرانی[۷۵]
استعفا یا برکناری جمعی از مقامات آمریکایی: در پی جنگ آمریکا با ایران، مدیر مرکز ملی مبارزه با تروریسم،[۷۶]
پیامدهای نظامی
شکست هیمنه نظامی آمریکا: ازجمله پیامدها و نتایج عملیات وعده صادق ۴ را شکست هیمنه و هژمونی نظامی آمریکا و نمایش قدرت ایران در عرصه منطقهای و بینالمللی دانستهاند.[۷۷] شکستهشدن تصوراتی همچون شکستناپذیری ارتش آمریکا، نفوذناپذیری گنبد آهنین اسرائیل و عدم امکان رهگیری جنگنده F-35 با عملیاتهای موفق ایران، ازجمله نشانههای این شکست به شمار میرود.
افزایش رغبت دولتها به تولید سلاحهای هستهای جهت تأمین امنیت ملی: به گفته برخی کارشناسان سلاحهای هستهای، جنگ رمضان این احتمال را تقویت کرد که بهترین تضمن برای امنیت ملی و ایجاد بازدارندگی در برابر حملات احتمالی، تولید سلاح هستهای است نه دیپلماسی و مذاکره و نه سلاحهای متعارف.[۷۸]
تلفات و خسارات وارده به آمریکا و اسرائیل
انتشار اخبار مرتبط با تلفات و خسارتها در اسرائیل و آمریکا با سانسور شدید رسانهای و ممنوعیت بازتاب تلفات و خسارتهای جنگ همراه بوده است.[۷۹] با این حال، پنتاگون (مرکز فرماندهی وزارت دفاع آمریکا) ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش، هزینه جنگ را ۲۹ میلیارد دلار برای آمریکا اعلام کرد؛[۸۰] اما خبرگزاری الجزیره انگلیسی، خسارت آمریکا را بیش از ۴۵ میلیارد دلار برآورد کرده است.[۸۱] میزان خسارات آمریکا را ۲۵ تا ۳۵[۸۲] و ۵۰ میلیارد دلار[۸۳] نیز گفتهاند. پنتاگون پیشتر اعلام کرده بود که آمریکا در دو روز ابتدایی جنگ با ایران، ۵.۶ میلیارد دلار[۸۴] و در شش روز اول جنگ، بیش از ۱۱ میلیارد دلار[۸۵] برای تجهیزات جنگی و مهمات هزینه کرده است. خسارتهای نظامی و دفاعیِ رژیم صهیونیستی نیز ۱۱.۵،[۸۶] ۱۵[۸۷] و ۱۷.۵ میلیارد دلار[۸۸] متفاوت اعلام شده است. هزینه جنگ با ایران، روزانه بیش از ۸۹۰ میلیون[۸۹] تا یک میلیارد دلار[۹۰] برای آمریکا و اسرائیل برآورد شده است.
به گفته سخنگویارشد نیروهای مسلح[۹۱] و سخنگوی ارتش ایران[۹۲] هفده پایگاه نظامی آمریکا در منطقه در خلال جنگ تخریب شده است. خبرگزاریهای آمریکایی مانند سیانان ۱۶ پایگاه[۹۳] نیویورکتایمز ۱۷ پایگاه،[۹۴] و برخی ۱۴ پایگاه[۹۵] گفتهاند. پایگاه العدید در قطر، بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه، مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین، پایگاه اربیل در عراق، پایگاه موفق السلطی در اردن، پایگاه هوایی الظفره در امارات و پایگاه علی السالم و کمپ عریفجان در کویت ازجمله پایگاههای آسیبدیده یا تخریب شدهاند.[۹۶] براساس گزارش واشنگتنپست، در حملات هوایی ایران به پایگاههای آمریکا، دستکم ۲۲۸ سازه و تجهیزات نظامی آمریکایی همچون آشیانهها، پادگانها، انبارهای سوخت، هواپیماها و تجهیزات کلیدی رادار، ارتباطات و پدافند هوایی آسیب دیده یا نابوده شده است.[۹۷]
گفته میشود تا روز ۱۹ فروردین (روز آتشبس)، ایران ۱۷۰ پهباد پیشرفته آمریکایی و اسرائیلی[۹۸] ازجمله ۲۴ پهباد MQ-9[۹۹] را رهیگری و منهدم کرد. همچنین آمریکا و اسرائیل در این عملیات، ۳۹ تا ۴۹ هواپیما و بالگرد[۱۰۰] ازجمله یک[۱۰۱] یا دو[۱۰۲] جنگنده اف۳۵، چهار جنگنده اف۱۵،[۱۰۳] یک جنگنده A-10،[۱۰۴] هشت هواپیمای سوخترسان آمریکایی (KC-135)،[۱۰۵] یک هواپیمای اطلاعاتی و فرماندهی آواکس(E-3 Sentry) منهدم[۱۰۶] و یک فروند دیگر آسیب دید،[۱۰۷] دو هواپیمای ترابری MC-130[۱۰۸] و سیزده فروند بالگرد و ۱۲ سامانه راداری و پایانه مخابراتی[۱۰۹] ازجمله سه سامانه دفاع موشکی تاد در اردن و امارات،[۱۱۰] سامانه دفاع موشکی پاتریوت در بحرین و کویت[۱۱۱] رادار آمریکایی FPS-132 (چشم صحرا) در قطر[۱۱۲] را از دست دادند. گفته شده به احتمال زیاد خسارت به هواگردهای آمریکایی و اسرائیل بیشتر از این تعداد بوده است.[۱۱۳] به گزارش خبرگزاری واشنگتنپست،میزان تخریبها و خسارتهای وارده به پایگاههای آمریکا در منطقه بسیار بیشتر از آن چیزی است که دولت آمریکا اعلام کرده است.[۱۱۴]
طبق گزارش خبرگزاری الجزیره، از ۹ اسفند تا ۷ اردیبهشت، ۲۶ اسرائیلی کشته و ۷۷۹۱ اسرائیلی زخمی شدند.[۱۱۵] ارتش آمریکا نیز کشته شدن ۱۳ آمریکایی و زخمی شدن بیش از ۲۰۰ نفر را تأیید کرده است.[۱۱۶] تعداد زخمیهای آمریکایی بیش از ۴۰۰ نفر نیز گفته شده است.[۱۱۷] با این حال، تلفات آمریکاییها را بیش از این آمار دانستهاند.[۱۱۸]
براساس گزارش سخنگوی دولت ایران، برآورد اولیه از خسارتهای وارده به ایران در جنگ رمضان، ۲۷۰ میلیارد دلار است.[۱۱۹] به گزارش تایمزاسرائیل، جنگندههای اسرائیلی ۱۸هزار بمب به مناطق مختلف ایران شلیک کردند.[۱۲۰]
آتشبس
در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ با میانجیگری پاکستان، میان ایران و آمریکا آتشبس دوهفتهای برقرار شد. مطابق اطلاعیه شورای عالی امنیت ملی ایران، پذیرش پایان جنگ از سوی ایران منوط به آن است که اصول مطرحشده در طرح دهمادهای این کشور در مذاکرات نهایی مورد پذیرش قرار گیرد. بر اساس این اطلاعیه، مذاکرات از ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ در اسلامآباد پاکستان برگزار خواهد شد.[۱۲۲]
برخی از شروط دهگانه ایران عبارتند از: ایجاد یک پروتکل عبور و مرور امن در تنگه هرمز تحت کنترل ایران، پایان جنگ علیه همه طرفهای محور مقاومت، بیرون رفتن نیروهای رزمی آمریکا از تمامی پایگاههایش در منطقه، پرداخت کامل خسارت ایران، رفع همه تحریمهای اولیه و ثانویه و قطعنامههای شورای حکام و شورای امنیت، آزاد شدن کلیه اموال و داراییهای بلوکهشده ایران و تصویب این موارد در قطعنامه الزامآور شورای امنیت.[۱۲۳]
پیش ازاین، آمریکا طرحهایی همچون طرح ۱۵ مادهای برای توقف جنگ به ایران پیشنهاد داده بود که مورد پذیرش ایران قرار نگرفت.
شورای عالی امنیت ملی ایران و برخی از مقامات و تحلیلگران آمریکایی و اسرائیلی همچون کریس مورفی، سناتور آمریکایی، و گولان، رهبر حزب کارگر اسرائیل، این آتشبس را شکست آمریکا و اسرائیل و پیروزی ایران توصیف کردند. برخی نیز آن را ظهور ایران به عنوان ابرقدرت جدید جهان نام بردند. با این حال ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، آتشبس با ایران را پیروزی تمامعیار برای آمریکا خوانده است.[۱۲۴] به گزارش خبرگزاری تایمز اسرائیل (times of israel)، براساس نظرسنجیهای انجام شده در اسرائیل پس از اعلام آتشبس، ۷۰ درصد شرکتکنندگان در نظرسنجی، آتشبس را نشانه امتیاز دادن آمریکا به ایران دانستند.[۱۲۵]
گفته شده با پذیرش شروط ده مادهای ایران از سوی آمریکا، ایران به اهداف خود ازجمله پذیرش غنیسازی، لغو تحریمها و کنترل تنگه هرمز دست پیدا کرد؛ اما آمریکا به هیچ یک از اهدافش ازجمله تغییر نظام، توقف برنامه هستهای و ازبین بردن نیروی موشکی و دریایی ایران نرسید.
تمدید آتشبس
در روز اول اردیهبشت ۱۴۰۵ش، رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد به درخواست پاکستان آتشبس را تا زمان ارائه پیشنهاد ایران تمدید کرد. تمدید آتشبس با حفظ محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا انجام شد.[۱۲۶] این آتشبس یکطرفه از سوی ترامپ، پس از تهدید مجدد حمله به زیرساختهای برق و پلهای ایران و عدم تمایل ایران به مذاکره مجدد بر اثر بدعهدی آمریکا بود.
نقض آتشبس توسط آمریکا و اسرائيل
آتشبس دوهفتهای و تمدید آن از سوی آمریکا، بارها توسط اسرائیل و آمریکا نقض شد. در نخستین روز آتشبس (۱۹ فروردین ۱۴۰۵ش)، آمریکا و اسرائيل سه بار آن را نقض کردند: حمله پهبادی به ایران، حمله به جزیره لاوان ایران و حملات شدید اسرائیل به مناطق مسکونی و غیرنظامی لبنان.
رژیم صهیونیستی اسرائیل پس از آتشبس ایران و آمریکا، بارها حملات شدیدی به مناطق مسکونی و غیرنظامی لبنان انجام داده است. فقط در سه روز نخست آتشبس (۱۹ تا ۲۱ فروردین) ۳۵۷ لبنانی شهید و بیش از ۱۲۰۰ نفر زخمی شدند.[۱۲۷] یکی از شرایط ایران در توافق با آمریکا و پایان جنگ، مربوط به آتشبس کامل در همه جبههها به ویژه در لبنان بوده است.[۱۲۸] به گفته وزیر خارجه ایران، سرنوشت جنگ ایران با آمریکا و اسرائیل با جنگ اسرائیل با لبنان گره خورده و ایران، از روز نخست مذاکرات و آتشبس بر توقف جنگ در لبنان پافشاری کرده است.[۱۲۹]
در پی نقض مکرر آتشبس از سوی رژیم صهونیستی در جنوب لبنان و کشتار مردم مناطق مختلف آن و تعرض مکرر به سواحل و شناورهای ایران در تنگه هرمز و دریای عمان، سپاه پاسداران ایران در شامگاه ۱۷ خرداد حملات موشکی به پایگاه هوایی رامات دیوید در سرزمینهای اشغالی اسرائیل انجام داد. [۱۳۰] سپاه ایران، در پاسخ به حملات اسرائیل به سایتهای راداری ایران، در ۱۸ خرداد عملیات نصر را علیه پایگاههای تلنوف و نواتیم در اسرائیل آغاز کرد.[۱۳۱] همزمان یمن نیز ضمن حمله موشکی به اسرائیل، ممنوعیت و تحریم کامل دریانوردیِ رژیم صهیونیستی در دریای سرخ را اعلام کرد.[۱۳۲]
تحلیلها درباره نتایج عملیات
برخی تحلیلگران زخمهایی را که در طول عملیات وعده صادق ۴ بر اقتصاد و جامعه آمریکا وارد شد، موجب شکست، افول اعتبار قدرت نظام آمریکا و در مقابل، سبب ارتقای جایگاه و اعتبار ایران به عنوان یک قدرت بزرگ جهانی دانستهاند.[۱۳۳] سخنگوی وزارت دفاع ایران، از هفت دستاورد و پیروزی ایران در عملیات وعده صادق ۴ سخن گفته است که عبارتند از: پیروزی نظامی، پیروزی سیاسی، حفظ تمامیت ارضی ایران، حفظ امنیت کشور، انسجام و اتحاد اجتماعی مردم، کنترل هوشمند تنگه هرمز و شکلگیری همراهی بینالمللی با ملت ایران.[۱۳۴] گفته شده آمریکا و اسرائیل به هیچ یک از اهداف خود در جنگ رمضان ازجمله تغییر نظام سیاسی، توقف برنامه هستهای و ازبین بردن نیروی موشکی و دریایی ایران نرسیده است.[۱۳۵] سیترینوویچ، رئیس سابق شاخه ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، نتیجه جنگ را شکست راهبردی آمریکا و اسرائیل گفته است. به اذعان او جنگی که هدفش سرنگونی نظام ایران و ازبین بردن توانایی موشکی و هستهای ایران بود، ایران را قویتر از پیش کرد.[۱۳۶]
خبرگزاریهای آمریکایی با استناد به اطلاعات مقامات آمریکا اعلام کردهاند که ایران پس از جنگ حدود ۷۰ درصد ذخایر موشکی و پرتاپگرهای سیار خود را در اختیار دارد. همچنین به بیشتر سایتها و تأسیسات زیرزمینی موشکی خود دسترسی دارد.[۱۳۷] به گزارش خبرگزاری یورونیوز، دادههای مستقل نهاد «مکانیابی و دادههای درگیریهای مسلحانه» نشان میدهد حملات ایران از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفند تا روز آتشبس، با روندی ثابت و بدون وقفه ادامه داشته است.[۱۳۸] ادعای نابودی ناودگان دریایی ایران نیز در حالی مطرح شده که ارتش آمریکا از بازکردن تنگه هرمز که توسط نیروی دریایی ایران مسدود شده، ناکام مانده است.[۱۳۹] طبق گزارش تایمزاسرائیل، بیشتر اسرائیلیها معتقد به شکست اسرائیل در جنگ هستند و پس از جنگ احساس ناامیدی و خشم و ترس داشتند؛ تنها کمتر از ۲۰ درصد احساس امید و غرور داشتند.[۱۴۰]
اين مطلب درفهرست عناوين مطالب-رديف: جنگ باآمریکاواسرائیل
